Žaš er engin loftslagsvį



Žetta er ašeins til įréttingar żmsu öšru sem ég hef skirfaš um žessi mįl.


Žaš er skrżtiš, aåš žaš žurfi mann eins og mig, mann utan śr bę til aš benda į hlut sem hefur veriš fullsannašur og óumdeildur ķ meira en hundraš įr, nefnilega, aš jöršin hefur veriš aš kólna og žorna ķ um įtta žśsund įr. Raunar vęr lęgsta punktinum ķ žessari kólnun nįš um aldamótin 1900, žegar jöklar voru žeir mestu frį „ķsöld“ (jökulskeiši) en sķšan hefur dįlķtil uppsveifla veriš, um 0,8 grįšur frį 1880.
Žetta ęttu allir, sem titla sig „vķsindamenn“ og gefa yfirlżsingar um loftslagsmįl aš vita. Viti žeir žetta ekki eru žeir einfaldlega ekki marktękir.

Žaš var nefnilega fyrir langalöngu, um aldamótin 1900, sem Noršmašurinn Aksel Blyth og Svķinn Rutger Sernander geršu grein fyrir rannsóknum sķnum į gróšri ķ mżrum Skandķnavķu meš tilliti til loftslags fyrri alda og įržśsunda. Nżrri rannsóknir, m.a. į borkjörnum ķ Gręnlandsjökli og Sušurskautlandinu hafa sķšan fyllt śt ķ myndina en ķ raun litlu bętt viš nišurstöšur Blyth-Sernanders.
Menn, allra helst vķsindamenn, ęttu aš vita, aš fyrir rśmlega tķu žśsund įrum varš gķfurleg „hamfarhlżnun“  (įn afskipta mannanna) žegar hitastig hękkaši skyndilega um tķu stig eša meira į örstuttum tķma žannig aš jökulskildirnir miklu brįšnušu og yfirborš sjįvar hękkaši um marga tugi metra. Žetta flokkast undir mannkynssögu, ekki jaršsögu, en allt of margir skilja ekki hvaš „ķsöldin“ er ķ raun nįlęgt okkur ķ tķma. Sé sagan rakin aftur til žess tķma sem pżramķdarnir voru reistir og Sśmerar skrįšu Gilgamesh- kvišuna, fyrstu söguna af syndaflóši, eru menn žegar komnir hįlfa leiš aftur į „ķsöld“ . Mį t.d. benda į įgęta bók Helga Björnssonar jöklafręšings, en žar kemur m.a. fram, aš Vatnajökull fór fyrst aš myndast um sama leyti og Forn- Egyptar reistu pżramķda sķna, ž.e. fyrir um 4.500 įrum.
Slķk „hamfarahlżnun“ hefur oršiš ķ upphafi hvers žeirra um 20 hlżskeiša sem oršiš hafa į ķsöldinni miklu sem viš lifum į, eša kvarterķmanum, sem hófst fyrir 2,5-3 milljónum įra. Enn fyrr, į tertķertķma var loftlag hér svipaš og nś ķ Noršur- Kalifornķu eins og steingervingar risatrjįa bera vott um. En žaš er jaršsaga, įrmilljónir, ekki įržśsundir.

Hvert hlżskeiš stendur ķ 10-12 žśsund įr en jökulskeišin standa ķ um og yfir hundraš žśsund įr. Žvķ mį bśast viš nżju jökulskeiši („ķsöld“) į žessu eša nęsta įržśsundi og vitlegra aš bśa sig undir kólnun en hlżnun, sem vęri raunar hiš besta mįl.

Žaš sem hér var rakiš eru sjįlfsagšir hlutir og alveg óumdeildir. Sjįlfur lęrši ég um žetta ķ barna- og gagnfręšaskóla fyrir hįlfri öld, en nś viršast allir vera bśnir aš gleyma žessu.
Fyrrnefnd „hamfarahlżnun“ nįši hįmarki fyrir um įtta žśsund įrum, žegar hin elstu hinna dularfullu eisteinungsmannvirkja Vestur- Evrópu svo sem Carnac į Bretagne- skaga fóru aš rķsa, en žaš tķmaskeiš nefndu Blyth- Serander „atlantķska skeiš bórealska tķmans“, sem lķka er kallaš „hólósen- hįmarkiš“,  en sķšan hefur loftslag veriš aš kólna og žorna. Žessi kólnun og žornum veršur ķ sveiflum og rykkjum, en žrįtt fyrir allar sveiflur og sveiflur innan ķ öšrum sveiflum kólnar og žornar jöršin hęgt og sķgandi og stefnir óhjįkvęmilega ķ nżtt jökulskeiš („ķsöld“),

Mešan sólin skķn mun ferskt vatn gufa upp śr höfunum og žvķ meira sem loftslag er hlżrra. Einnig eykst rakadręgni loftsins gķfurlega viš tiltölulega litla hękkun hitastigs. Gróflega žżšir žetta aš hlżnun gufuhvolfsins um eitt stig veldur hękkun vatnsgufu ķ žvķ um sjö rakastig.  Ef loftslag skyldi hlżna mundi aš žvķ žżša stóraukna śrkomu, svipaš og var fyrir 7-8 žśsund įrum žegar Ķsland var jöklalaust og Sahara gróin eins og ašrar eyšimerkur. Hlżnun žżšir žvķ stóraukiš vatn, ekki sķst į žurrlendum svęšum, öfugt viš žaš sem fįfróšir ķmynda sér.

Nżlegar rannsóknir į Noršur- Gręnlandi og Svalbarša sżna, aš į atlantķska skeišinu uxu žar jurtir sem žurfa um sjö stiga hęrri mešalhita en nś er žar. Žetta žżšir, aš ķshafiš hefur veriš aš mestu eša öllu ķslaust a.m.k. į sumrin. Mešal sjįvarstaša, aš frįtöldu landrisi og landsigi, var  žó ašeins einhverjum fįum tugum sentimetra hęrri en nś. Miklu meira vatn var bundiš ķ gufuhvolfinu, sem stušlar aš lękkun sjįvarmįls og ekki sķšur hitt, aš žrįtt fyrir hęrri mešalhita var enn frost mestallt eša allt įriš į hįbungu meginjökla, en žaš er įkoma, ž.e. snjókoma umfram sumarbrįšnun sem mestu ręšur um vöxt og višgang jökla. Miklu meiri snjór olli žvķ hękkun jöklanna, žótt kvarnašist śr nęr sjįvarmįli. Ķsbirnir lifšu lķka góšu lķfi og lifa enn žó sum hinna żmsu hlżskeiša kvartertķmans hafi veriš miklu hlżrra en žaš nśverandi. Gręnland og Sušurskautiš hafa lķka veriš į sķnum staš ķ gegnum öll hlżskeišin žótt sjįvarborš hafi hękkaš eitthvaš.
Žaš er ekkert aš óttast.






« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 identicon

Žetta var magnašur lestur.

konrįš G Eggertsson (IP-tala skrįš) 27.9.2019 kl. 22:30

2 identicon

Góšur pistill. Žessi loftslags kśltismi snżst ekkert um loftslag, heldur peninga og völd. Merkilegt(ómerkilegt) hvaš blašamenn eru mešvirkir ķ žessu öllu saman. En žeir žurfa vķst salt ķ grautinn eins og ašrir og žora ekki aš benda į klęšaleysi kśltistana. Žaš gęti haft alvarlegar afleišingar fyrir žį.

Alexander Smįri Gjöveraa (IP-tala skrįš) 28.9.2019 kl. 09:22

3 Smįmynd: Haukur Įrnason

"Sannleikurinn er žó miklu fremur ķ samręmi viš žaš sem serbneski astrophysicistinn Milutin Milankovitch, sem Milankovitch loftslagsfręšingurinn er nefndur, lagši til um hvernig įrstķšabundin og breiddarafbrigši sólargeislunar sem bitnar į jöršinni į mismunandi vegu og į mismunandi tķmum hafa mest įhrif į breytt loftslagsmynstur jaršar.

Ef viš yršum aš draga saman allt žetta ķ einni einfaldri setningu vęri žaš žessi: Stęrsti žįtturinn sem hefur įhrif į vešur og loftslagsmynstur į jöršinni er sólin. Žaš fer eftir stöšu jaršarinnar til sólarinnar į hverjum tķma, loftslagsašstęšur ętla aš vera mjög breytilegar og jafnvel skapa róttękar frįvik sem andmęla öllu žvķ sem menn töldu sig vita um hvernig jöršin virkaši."

Takk fyrir góša pistil.

Haukur Įrnason, 28.9.2019 kl. 13:26

4 Smįmynd: Benedikt Halldórsson

Takk fyrir. 

Benedikt Halldórsson, 28.9.2019 kl. 14:11

5 Smįmynd: Tryggvi L. Skjaldarson

Žaš hefur aldrei veriš nįlęgt žvķ eins mikiš magn af CO2 ķ andrśmslofti og er ķ dag. Mašurinn hefur leyst gķfurlegt magn śr lęšingi meš brennslu kola og olķu sķšast lišin 100 įr. Höfin eru aš sśrna og hitastig aš hękka, jöklar aš brįšna, frešmżrar aš žišna. Į bara aš segja eins og Lśšvķk 14:" žetta lafir mešan ég lifi"?

Tryggvi L. Skjaldarson, 28.9.2019 kl. 21:57

6 Smįmynd: Vilhjįlmur Eyžórsson

 Tryggvi minn! Ég nenni ekki aš hrekja žessa endaleysu sem žś telur upp. Ég get žó bent žér į Morgunblašsgreinina „Hugleišing um undirstöšu lķfsins“, sem er aš finna ašeins nešar į sķšunni.

Vilhjįlmur Eyžórsson, 29.9.2019 kl. 00:02

7 Smįmynd: Žorsteinn Sch Thorsteinsson

Sęll Vilhjįlmur,

Takk fyrir žessar upplżsingar, en eins meš bęši Heklu- og Kötlugosin okkar, žį kólnaši allt hérna eftir į žrįtt fyrir mikiš magn af CO2 ķ loftinu. Nś og ķ öllum įróšrinum fyrir hamfarhlżnun af mannavöldum žį mį vķst ekki lengur tala um žaš allt saman, hvaš žį varšandi meš aš hinir himinhnettirnir ķ kringum okkur séu aš hitna aš samaskapi rétt eins og į žessum himinhnetti, žvķ aš viš eigum aš kaupa og trśa į žessa kenningu meš aš hamfarahlżnunin sé af mannavöldum. Hvaš um žaš žį hef ég hugsaš mér aš fį mér svona tęki ķ gróšurhśsiš hjį mér til framleiša mikiš af CO2 fyrir plönturnar sem ég er aš rękta hérna heima. KV. Žorsteinn  

   

Žorsteinn Sch Thorsteinsson, 29.9.2019 kl. 01:49

8 Smįmynd: Helga Kristjįnsdóttir

Konrįš og Alexander jį og Benedikt taka undir og fagna žessum pistli Vilhjįlms og žaš geri ég einnig. Gott aš geta lįtiš žau lesa žennan fróšleik sem eru meš einhverjar efasemdir; viš ęttum aš spyrja okkur hvers vegna žeir sem ašhyllast landamęralaus lönd og vinna aš žvķ öllum įrum aš afnema žau og hnötturinn verši eitt allsherjar "samfélag" sem žeir (Globalistar)ętla sér aš rįša yfir (yfirrįšastčtt-- Elķtan-- /3tur regular og lög

Nś er Ipadinn farinn rįša hvaš ég segi--  stillingar atriši, svo ég žakka innilega fyrir pistilinn góša.meš kvešju....

Helga Kristjįnsdóttir, 29.9.2019 kl. 02:14

9 identicon

Mikiš er gott aš geta treyst žvķ aš allt sem stendur ķ kennslubókum frį žvķ fyrir hįlfri öld sé enn óvéfengjanlegur sannleikur. Stašreyndir sżna annaš reyndar en skólabókin frį žvķ fyrir löngu hlżtur aš gera slķkt hjal ómarktękt. Nś og ekki lżgur Trump, Žetta er bara plott samiš af Kķnverjum.

Siguršur Ingólfsson (IP-tala skrįš) 10.10.2019 kl. 18:30

10 identicon

Hlęgilegur pistill sem segir žaš eitt aš žś veist ekkert um žessi mįl... 0; sjóari sem telur sig vita betur en vķsindamenn sem hafa rannsakaš žetta yfir įratugi... meira aš segja sįu menn žetta fyrir einhverntķmann į 18 öld... en ekki Villi sjóari :D

DoctorE (IP-tala skrįš) 8.11.2019 kl. 09:41

Bęta viš athugasemd

Hver er summan af žremur og žrettįn?
Nota HTML-ham

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband