Grurhsahrif vru g ea, a flta sldinni

essi ritger mn birtist upphaflega jmlum undir nafninu A flta sldinni, en hr er hn miki aukin og endurbtt.g tel raunar a etta tti a vera skyldulesning fyrir alla hugamenn um loftslagsml, ekki sst sem hyggjur hafa af hlnun jarar, en hr er a finna flest allt a, sem g a segja um etta ml. tt hn s nokku lng, ber flestum saman um a hn s ekki erfi aflestrar, enda reyni g a forast a vera allt of frilegur. Um allt etta ml er best a beita fyrst og fremst almennri, heilbrigri skynsemi og einskora sig vi hrekjanlegar sgulegar, landfrilegar og nttrufrilegar stareyndir.

g man a vel, egar g var Austurbjarsklanum fyrir hlfri ld ea svo, lngu ur en hann var fjlmenningarskli, a mr og jafnldrum mnum var sagt, a veur hr hefi veri miklu hlrra fyrir landnm en a er n. Ekki yrfti anna en fara nstu mgrf, ar sem strir trjstofnar vitnuu um miklu grskurkara sland en a sem vi ekkjum.

g man lka, egar g var skmmu sar gagnfrasklanum vi Lindargtu, a okkur var bent stareynd, a fyrir rfum rsundum, skmmu fyrir daga Forn- Egypta, var Sahara- eyimrkin grasi grin sltta, yfir a lta eins og jgarar Austur- Afrku eru dag, jafnframt v a sland var jklalaust a kalla. etta skri kennarinn svo, a uppgufun r hfunum hefi veri meiri. Auk ess hafa allir lrt, sasta lagi elisfri 9. bekkjar grunnskla, a hltt loft tekur til sn margfalt meiri raka en kalt. Grflega ir etta a hlnun gufuhvolfsins um eitt stig veldur hkkun vatnsgufu v um sj rakastig. Raki gufuhvolfinu var v miklu meiri en n og ar me rkoman. etta voru egar alkunnar stareyndir og eru enn stareyndir tt r virist ekki lengur alkunnar.

ur en lengra er haldi ttu menn fyrst a gera sr grein fyrir einu algeru undirstuatrii: Grurhsahrif vru g. Ef s smvgilega endurhlnun og uppsveifla hitastigi, sem stai hefur megindrttum fr aldamtunum 1900 er eitthva anna en talmargar arar upp- og niursveiflur hitastigi undanfarnar aldir og rsundir og heldur fram, lkt llum hinum, ber a fagna v. g undirstrika etta vegna ess a flestallir, nnast allir sem fjalla um essi ml ganga t fr v sem gefnu a afturhvarf til hins hlja, raka loftslags fyrri alda og rsunda s eitthva voalegt, sem skylt s a berjast mti. etta er alrangt. Endurhlnun a taka fagnandi. Raunar bendir margt til a uppsveiflunni s n a ljka eins og llum hinum, og vi taki niursveifla. g veit vel, a egar menn lesa etta munu eir telja, a n hafi g endanlega fari r lmingunum. En svo er alls ekki. Mr er full alvara.

Loftslagsvandinn er enginn vandi. vert mti. Afturhvarf til hins hlja, raka loftslags sem rkti fyrri hluta nverandi hlskeis vri llum til hagsbta. g hlt ekki a a vru nein srstk tindi, a mesti vinur alls sem lifir, er frost og kuldi. etta hljta allir a vita. Skynlausar skepnur, fuglar, fiskar, skordr, grs og jurtir vita etta vel og leita v vallt hljuna. Umhverfisverndarsinnar vita etta, tt undarlegt megi virast augljslega ekki. eir, fjlmilamenn og flestir stjrnmlamenn, me Al Gore fararbroddi hafa fengi flugu hfui a hljan, vinur alls sem lifir, s vond. Hin meinlokan er enn undarlegri, en hn er s, a heimurinn muni farast, ef hlnar eitthva agnarlti aftur, um kannski eina- tvr grur nstu hundra rum, annig a loftslag fari aftur a lkast v sem var t.d. dgum Grikkja og Rmverja.

voru nverandi sandldur Norur- Afrku grnar og helsta kornforabr veldisins. Allt Mijararhafssvi var raunar grnna og grnara en n og fornleifar sanna, a vnrkt var stundu vi Hadranusar- mrinn landamrum Skotlands. Eins og slenskir jklafringar vita voru slenskir jklar essum tma miklu minni en n, sumir lti anna en snjskaflar, sem sem sj m mefylgjandi mynd. Og hva gerir a til tt slk vertta komi aftur? g vil taka etta skrt fram vegna ess a bkstaflega allir sem um etta ml fjalla ganga t fr v sem gefnu, a endurhlnun og afturhvarf til hins hlja og raka loftslags dgum vkinga, Rmverja (hlrra en hj vkingum) ea Forn- Egypta (hlrra en hj Rmverjum) ea jafnvel afturhvarf til brealsks tma egar flestallar eyimerkur voru grnar og sland jklalaust vri eitthva vont. Svo er alls ekki. vert mti.

tt merkilegt megi virast snast lka flestir, sem eins og g blsa grurhsakenningarnar telja, alveg eins og forsvarsmenn kenningarinnar, a slk endurhlnun vri eitthva sem beri a forast og berjast mti. Svo er alls ekki.

tt menn, ea a minnsta kosti slendingar af eldri kynslum, hljti eins og g hafa lrt a, a veur var miklu hlrra fyrr ldum og rsundum virast allir arir en g bnir a gleyma v. mesta lagi er ess stundum geti, a veur hafi veri hlrra landnmsld, sem er t af fyrir sig rtt, en hafi klna verulega fr dgum Grikkja og Rmverja sund rum fyrr. Veur dgum Rmverja hafi aftur klna verulega fr dgum Forn- Egypta, sem aftur var kaldara en hinu atlantska ea heitasta skeii brealska tmans (einnig nefnt holocen- hmarki) sem lauk fyrir eitthva rmlega 6000 rum, skmmu ur en elstu mannvirki Forn- Egypta og Smera fru a rsa. var hiti mun hrri en svrtustu spr tlvulkanasmia umhverfisverndarsinna gera r fyrir, 4-5 stigum hrri en n. var sland jklalaust og Sahara algrin eins og arar eyimerkur.

etta eru allt beinharar stareyndir sem g hef vita um san sku og hlt til skamms tma a vru alkunnar. Enginn virist n muna eftir essu nema g, tt a s umdeilt.

En ltum n nnar mlin: g lri eins og arir af minni kynsl barna- gagnfra- og menntaskla a vi lifum n sld, tt hlskei s. raun er loftslag n afar kalt, s mia vi jarsguna heild, og raunar einnig mlikvara nverandi hlskeis, sem er eitt af kringum 20 slkum sustu rjr rmilljnir. Menn hljta a vita, eins og g, a mest alla milljara ra sgu jararinnar hefur hiti veri allt fr fimm- tu og stundum allt a 20 stigum hrri en n og ltill, og oftast enginn s vi heimskautin.

Mest alla jarsgu slands, .e. tertertma sem nr yfir fyrstu 15-20 milljn (ekki sund) rin ar til nverandi sld hfst, var loftslag og grur hr svipaur og n er Norur- Kalifornu, svo sem sj m surtarbrandslgum og steingervingum Tjrnesi og var. Slkt loftslag er slandi og jrinni allri elilegt, ekki saldarkuldinn, sem n rkir, rtt fyrir hlskei.

Nverandi hlskei rkjandi saldar hfst me gfurlegu fli fyrir eitthva um tu-tlf sund (ekki milljn) rum. Hiti hkkai enn einu sinni skyndilega um tu stig ea meira norurslum minna en mannsaldri alveg n grurhsahrifa af mannavldum svo jkulskildirnir miklu brnuu rskmmum tma.

Menn hafa, sem fyrr sagi fundi merki um 20 ea fleiri nnur slk hlskei nverandi sld (ea kvartertma), sem stai hefur allt a rjr milljnir (ekki sundir) af 4.500 milljn ra sgu jararinnar. au standa feinar rsundir um hundra sund ra fresti og hafa sum augljslega veri miklu hlrri en a sem n rkir. Um stur hlskeianna er ekkert vita me vissu, en langtmasveiflur geislun slar eru alls ekki lkleg orsk. Breytingar sporbaug jarar geta varla skrt svo skyndilegar og snggar sveiflur.

Fundist hafa merki um nokkrar arar strar saldir fyrri tmaskeium jarsgunnar, en r hafa veri tiltlulega stuttar s mia vi rmilljara heildarlengd hennar. Hitastig jrinni fer sem fyrr sagi n hgt klnandi og ornandi. essi klnun er ekki jfn, en tt hita- og rakakrfan s hlykkjtt, liggur hn afdrttarlaust niur vi, mnnunum og gjrvllu lfrkinu til mlanlegs tjns. Stru niursveiflurnar hitakrfunni m kalla litlar saldir og hafa veri nokkrar. ess milli hlnar aftur um skei, en rtt fyrir allar sveifur og sveiflur innan sveiflum klnar og ornar loftslagi hgt og sgandi.

Allir kannast vi sustu litlu sld sem ni (grflega) yfir tmabili fr 1300-1900, en nnur slk, sem var miklu hlrri, hefur lengi veri kunn. Hn hfst eitthva upp r 500 f. Kr. og ni inn fyrstu aldir okkar tmatals. lagist bygg af norur- Skandinavu og gresjur Mi- Asu skrlnuu og uru r eyimerkur, sem ar eru n. etta hvort tveggja tti mikinn tt a hrinda af sta jflutningunum miklu.

Enn ein slk ltil sld (sem var hljust eirra) hfst um 2200 f. Kr. og st 2-3 aldir samkv. borkjrnum Grnlandi. urrkarnir sem henni fylgdu ttu mikinn tt a gera taf vi elsta konungsrki Egyptalands og menningu Smera nverandi rak.

Mnnum sst stundum yfir, hve stutt er san jkulskeiinu, (sem margir kalla einfaldlega sldina) lauk. Rekji menn sguna aftur til ess tma egar pramdar Egypta voru reistir og elsta syndaflsagan, Gilgamesh, var ritu af Smerum eru eir egar komnir hlfa lei aftur sld. a er varla tilviljun a slkar flasagnir eru alls tplega 200 talsins fr llum heimshornum, en frgastar eru sagnirnar um Nafl, Gilgamesh og Atlantis.Fli mikla lok saldar er miklu nr okkur tma en flestir halda.

Fyrstu rsundin eftir fli mikla, sem markar upphaf nverandi hlskeis var loftslag norurslum sem fyrr sagi miklu heitara en ofstkisfyllstu reiknimeistarar og spmenn heimsendafringa ntmans gera r fyrir svrtustu tlvuspm snum. sbirnir og arar heimskauptaskepnur lifu gu lfi rlti norar en n. Meginjklar Suurskautslandinu og Grnlandi brnuu ekki, tt eitthva kvarnaist r eim, einkum Grnlandi, og mealyfirbor sjvar, a frtldu landrisi (sem var grarlegt norurslum egar jkulfarginu ltti) og landsigi var litlu hrra en n.

galciers_in_iceland_2500_years_agoAllt etta dmi um yfirbor sjvar er raunar afar flki, v landrisi sem sar hefur ori norurslum er geysimiki, ekki sst hr slandi. Annars staar, svo sem vi Norursj, hefur ori landsig. Vi Mijararhafi og sunnar, ar sem hrifa fr jkulfarginu gtti ekki var yfirbor sjvar sralti hrra en n. Um etta eins og anna er best a nota raunverulegar sgulegar stareyndir en gleyma tlvulknum.

Vatnajkull og arir nmyndair smjklar norur- og suurhveli og a sem kvarnast r Grnlandi dugir aeins til feinna sentimetra ea mesta lagi rfrra tuga sentimetra hkkunar sjvarbors tt allra svrtustu tlvuspr rttust og jrin hyrfi til brealska tmans og yri aftur sem aldingarur. Ekkert bendir til a svo fari.

Ef gufuhvolfi hlnar eykst mjg vatnsgufa v, sem stular a lkkun sjvarbors. Smuleiis eykst snjjkoma jkla en a er koma (.e. snjkoma umfram sumarbrnun) ekki hitastig, sem mestu rur um vxt og vigang jkla. Hbunga jklanna hkkar v, tt r kvarnist nr sjvarmli. Eitt er alveg vst: Bi Grnland og Suurskautslandi voru snum sta tt loftslag vri etta miki hlrra.

brelskum tma var sland nnast parads jru samanburi vi a sem n er, enginn Vatnajkull, aeins feinir snjskaflar hstu tindum og landi allt grnt og grri vafi. Hveitirkt hefi trlega mtt stunda Sprengisandi, jafnvel Hveravllum. Allt lfrki tk vi sr. Gfurleg landflmi va um heim, sem hfu veri ltt byggileg vegna kulda ea urrka, uru n aftur lfvnleg mnnum, drum og jurtum. Fremrar brnuu n ess a metanuppstreymi geri illt af sr. Uppgufun r hfunum jkst, og hi hlja loft gat teki til sn meiri raka en ur. Sahara- eyimrkin var grasi grin, eins og flestar arar eyimerkur og ttbygg mnnum og skepnum.

San klnai hgt og ornai, svo byggin frist til strandar og Nlardalinn. essi run tk langan tma. Sinai- skaginn hefur annig rugglega veri miklu grnari en n egar Mses var ar fer me flk sitt 40 r fyrir um 3.500 rum, v um sama leyti sna fornleifar a krkdlar og flhestar voru enn n lngu horfnum fljtum Ahaggar og Tibesti- fjllum langt inni Sahara.

essi klnun og ornun ni hmarki um aldamtin 1900, en voru jklar slandi og annars staar meiri en nokkru sinni fr v jkulskeii (sld sem ffrir kalla svo), um tu sum rum fyrr.

Jafnframt v a Vatnajkull og arir smjklar norur- og suurhveli hafa veri a myndast og skra fram hafa eyimerkur hvarvetna veri a stkka, uppgufun minnkar r hfunum, og kalt lofti inniheldur minni raka en fyrr. Enn tmum Rmverja voru borgir reistar blmlegum landbnaarhruum Norur- Afrku, ar sem n eru sandldur einar. Strir hlutar Norur- Afrku voru enn grasslttur og aan komu flar Hannibals og villidrin hringleikahsin.

ar sem ur voru kornakrar Mesptamu, eru n eyimerkur raks. Sd- Arabu, ran og Gb og Taklamakan- eymrkum Vestur- Kna hafa fundist fjlmargar, n nafnlausar og yfirgefnar borgir og orp grafnar sandinn, v me lkkandi hitastigi minnkar rkoman og eyimerkur skrlna. egar sasta litla sld hfst fyrir alvru um 1300 grfust orp Anasazi- indna suvesturrkjum Bandarkjanna sand og fru eyi.

Um allt etta er best a tra ritum samtmahfunda r fornld og fornum mannvistarleifum eyimrkum hvarvetna, r ljga ekki.

Forn- Egyptar ttu annig fyrir 3000 rum sfelldum bardgum vi svonefnda Lbumenn, sem komu strsvgnum vestan a svo sem sj m samtmamyndum og frsgnum. Svi, sem nefndist Lba heitir n Vestur- eyimrk Egyptalands og sandldurnar ar ar sem eitt sinn var fari strsvgnum eru n einungis frar torfrujeppum blrudekkjum.

essar stareyndir og margar arar voru mr og jafnldrum mnum kenndar fyrir lngu og g hef vita um etta flest san g var barn og unglingur. g hlt v einfeldni minni a arir vissu etta lka. Svo virist ekki vera. Bkstaflega allir jafnaldrar mnir virast vera bnir a gleyma v sem eir hljta a hafa lrt eins og g, nefnilega a loftslag jrinni hefur veri a klna og orna sveiflum og rykkjum sex- sj sund r. Endurhlnun vri llum til gs, mnnum, drum og jurtum.

g er hins vegar annig gerur a g tri betur beinhrum sgulegum stareyndum en treikningum tlvulkanasmia. Ef einhver trir mr ekki er best a vitna ann mikla umhverfisverndarsinna Hjrleif Guttormsson, en hann segir rbk Feraflagsins 1993 m.a.: landnmsld og fram eftir ldum voru jklar hr sem annars staar landinu langtum minni en n er. Jkulhetta var Hnappafelli, eins og rfajkull var nefndur ndveru, og skrijklar teygu sig ar eitthva niur eftir hlum. Vatnajkull var til en langtum minni en sar var, hugsanlega a mestu skorinn sundur tvo ea rj jkulskildi, enda lengst af kallaur Klofajkull. Meginskrijklarnir fr honum voru litlir samanburi vi a sem sar var. a sem vi kllum einu nafni Breiamerkurjkul voru rjr skrijkultungur sem vst er hvort nu a renna saman nean vi Mvabyggir en s nafngift ni einnig yfir Esjufjll. Jkuljaarinn hefur legi allt a 15 klmetrum innar en n er en utan vi var sltta sem veri hafi sjvarbotn saldarlokin. Drjgur hluti essarar miklu slttu hefur veri grinn og skgivaxinn kflum eins og mlarnir beggja vegna og ar var va allykkur jarvegur.

glaciers_in_iceland_1000_years_agoHjrleifur talar hr um landnmsld, en var samt miklu kaldara og jklar meiri en veri hafi fyrr, t.d. tmum Grikkja og Rmverja, sem sj m mefylgjandi kortum. (kortin m stkka me v a tvsmella au).

Enn fyrr voru jklar enn minni og eyimerkur hvarvetna jrinni enn grnari. Hva gerir a til tt aftur fri a hlna? Enn eru lfi menn sem muna sasta vetur litlu saldarinnar, frostaveturinn 1918. Slkir vetur og arir enn verri voru algengir allt fr v mildum og fram undir 1900 og a vri vissulega skandi a eir komi aldrei aftur.

v miur er lklegt a svo fari. Nsta litla sld verur sem fyrr sagi vafalaust enn kaldari en s sem n hefur gengi yfir um sinn. egar jkulskeii hefst svo fyrir alvru verur ekkert eftir af byggingum og strei slendinga anna en feinar borholur og jargng djpt undir jklinum.

etta er engin barnaleg heimsendasp, etta hefur gerst 20 sinnum ea oftar nverandi sld og mun alveg rugglega gerast afturGrurhsahrifin, ef einhver eru, gtu hugsanlega hgt essari run ea stva hana. Vonandi fer svo, en ftt bendir til til slks.

ttur vsindamanna er undarlegur

rtt fyrir r hrekjanlegu nttrufrilegu og sgulegu stareyndir, sem g hef bent og auvelt er a stafesta lifir s skrtna bbilja gu lfi hugarheimi tlvulkanasmia, a eyimerkur muni stkka og allt skrlna ef aftur hlnar veri.

Einn essara manna, elisfringurinn Micael Mann, var hr fyrir nokkru, en hann fr a kalla sig loftslagsfring eftir a hann sneri sr a ger tlvulkana um loftslag. Samkvmt lknum hans mun Mijararhafssvi skrlna ef hitastig hkkar um 2 grur og verur aftur eins og a var ldunum fyrir Krists bur (sbr. mefylgjandi mynd af jklum slandi eim tma). Hverju a tra? Tlvulkani Manns ea sgulegum stareyndurm?

Raunar heyrist etta litla or aftur bkstaflega aldrei heimsendaskrslum reiknimeistaranna, sem hleyptu allri essari undarlegu steypu af stokkunum.

En af hverju allur essi tti vi hljuna? Mr snist stan vera augljs: murlegt stand nttrufrikennslu austan hafs og vestan. a er slmt hr, en utanlands virist standi enn miklu verra. Hinir erlendu fjlmilamenn, sem ttu upptkin a umrunni um grurhsahrifinog ra henni, virast almennt hafa veri tossar skla, og stjrnmlamennirnir, sem kvaranir taka, a mestu t fr skrifum fvsra sifrttablaamanna, snast hafa veri lka grnir flestum nmsgreinum.

Meira a segja slenskir ramenn taka undir etta undarlega tal um loftslagsvandann. a er kannski hgt a fyrirgefa tlendingum, v nttrufrikennsla virist molum erlendis sem fyrr sagi, en slendingar ttu a vita meira. g get fullyrt, a a var gerlegt a n stdentsprfi fr eina menntasklanum Reykjavk minni t n ess a vita mest allt ea allt a sem a framan greinir. Hvers vegna tala eir svona?

Strax fornld tala msir hfundar um versnandi veurfar og stkkun eyimarka og menn, t.d. Norurlndm hafa vita ldum saman a grur var ur miklu meiri og jklar minni en n. egar snemma 19. ld var bent , a trjstofnar mrum hfjllum Skandinavu sanna afdrttarlaust, a trjlna hefur sums staar lkka um 700-900 metra fr v skgur x hst upp fjll.

a var svo um aldamtin 1900 sem eir Blytt og Sernander geru meginatrium grein fyrir eirri hgu klnun og ornun sem stai hefur fr brelskum tma og enn er fylgt, en eir studdust aallega vi grurleifar mrum. a voru einmitt eir sem notuu fyrst ori brealskur um hi afar raka og heita tmabil fyrst eftir fli mikla fyrir um 11.500 rum, (holocen- hmarki) egar loftslag var heitara en ofstkisfyllstu grurhsamenn gera r fyrir svrtustu tlvuspm snum og jrin var einn aldingarur. Niurstur eirra flaga standa enn haggaar og nrri rannsknir, svo sem me borkjrnum Grnlandi og Suurskautslandinu hafa llum meginatrium stafest r.

etta og margt anna ttu alvru, marktkir vsindamenn a vita, en margir eirra gera a augljslega ekki.

slenskir fjlmilamenn eru vissulega sekir um margt, en eir eru ekki sekir um allt, og essu mli er ttur eirra aallega a ta athugsemdalaust upp blari r fknum erlendum starfsbrrum snum. En hva me alla vsindamennina? ttur eirra er merkilegur og undarlegur. Menn hafa nefnilega vita afar lengi a tlvulkn eru rf, aeins arf a rekja mannkynssguna (ekki jarsguna) afturbak feinar rsundir. Getur veri a eir su slkir fagidtar a eir viti etta ekki? Margt bendir til ess.

Erlendir stjrnmlamenn virast hafa gripi blaur fjlmilamanna um essi ml lofti og san fengi vsindamenn sr til hjlpar. etta hefur san undi upp sig. Allir vita, a lgfringur gefur a lgfrilit sem best hentar eim sem borgar fyrir liti. Eins og margir hafa bent eru vsindamenn stugum httum eftir styrkjum, og undanfarin r renna flestir og strstu styrkirnir til essara mla. Fjlmilamenn sem iggja laun sn og ar me hs, bl og sjlf ftin utan sig beint r vsum Baugs- forklfanna mynda sr margir a eir su hir, en eru a ekki. Svipa gildir um vsindamann sem iggur laun sn fr t.d. Norurskautsrinu, Evrpusambandinu ea Sameinuu junum. eir f r niurstur sem eir vita a vinnuveitendur eirra vilja helst sj, og fara raunar san smm saman sjlfrtt a tra eim sjlfir.

Tali um a vsindamenn su sammla um etta ml er hins vegar gamalt og alkunnugt rursbrag, sem grurhsamenn beita mjg. Ef menn vilja geta eir t.d. flett upp Wikipedu ar sem er langur listi yfir hmenntaa, virta vsindamenn loftslagsmlum sem eins og g blsa gjrsamlega koldox- grurhsahjali, en um er aldrei tala.

Lygin er lka alltaf miklu skemmtilegri og meira spennandi en sannleikurinn. Vsindamaur a leita sannleikans, hvert svo sem a kann a leia. Jafnskjtt og hann gengur mla hj einhverjum hagsmuna- ea rstihpi fer hann a gerast mlppa og halda fram tilteknum mlsta. Hann httir a leita sannleikans og ar me a vera vsindamaur.

Mr hefur raunar snst gegnum tina, a a s erfitt, kannski alveg mgulegt a halda fram nokkrum mlsta, hversu gur sem hann kann a virast, n ess a ljga.

Reyndar eru margir eirra svoklluu vsindamanna sem hst hafa um essi ml gjarnan me prf einhverri allt annarri frigrein. Yfirlsingar drafrings, jarfrings ea grasafrings um veurfrileg efni eru lka marktkar og t.d. yfirlsingar tannlknis um verkfri ea bkmenntafrings um stjrnufri.

Er Suurskautlandi a brna?

Eitt af fjlmrgum dmum um slkt er hvrasti talsmaur loftslagsdeildar NASA ar til fyrir stuttu, James Hansen, sem er stjarnelisfringur og hefur beitt essari ur virtu stofnun gu allra ofstkisfyllstu grurhsamanna, t.d. me frleitum og beinlnis flsuum og rngum yfirlsingum um a Suurskautslandi s a brna. Stareyndin er, a ar er jkullinn a ykkna eins og hbunga Grnlandsjkuls, fugt vi grurhsatali.

800px-Antarctic_surface_temperatureEn vkjum aeins nnar a Suurskautslandinu: g lri harla ftt gagnfrasklanum vi Lindargtu, en man vel eftir kortabk sem g notai ar, enda alltaf veri hugamaur um landafri. essari kortabk var a finna yfirlit yfir mealhita sumar og vetur Suurskautslandinu, en slkt hitakort geta menn n nlgast netinu (sj mefylgjandi mynd).ar munu menn sj eins og g s fyrir hlfri ld, a nr alls staar Suurskautslandinu er margra tuga stiga frost ri um kring og kemst aldrei nlgt frostmarki annig a s geti brna, jafnvel yfir allra, allra heitasta rstmann.

Meal- hiti yfir ri meginjkli Suurskautslandsins er mnus 57 stig. Grurhsamenn telja, a hkkun hita um 1- 4 stig muni leia til brnunar Suurskautslandsins. Mr hefur hins vegar alltaf skilist fknsku minni a s urfi fyrst a n frostmarki ur en hann brnar. Menn telja raunar a strum hlutum Suurskautslandsins hafi hiti aldrei n frostmarki svo s geti brna san lok tertertma fyrir allt a rem milljnum ra, tt sum hinna msu hlskeia, sem san hafi komi hafi veri miklu hlrri en a sem n rkir.

Raunar fer bkstaflega ll brnun Suurheimsskautssvinu annig fram a hafsjakar brotna r skrijklum og brna san Suur- shafinu svo sem veri hefur 2-3 rmilljnir.s, sem er t.d. mnus 40 stig er nefnilega alveg jafn frosinn og s sem er mnus 44 stig, ea a hlt g.

Jafnvel vi strendurnar nr hitinnn srasjaldan, og vast aldrei frostmarki nema feina daga yfir heitasta rstmann. essu er ein undantekning: t r Suurskautlandinu gengur langur og mjr skagi langt, langt norur tt a Suur- Amerku, t fyrir heimskautsbauginn inn tempraa belti. Allra, allra nyrst essum skaga eru feinir smjklar, sem eru jafn langt og lengra fr suurskauti en sland er fr norurskauti. Noruroddi skagans er raunar eini hluti meginlandsins ar sem s getur yfirleitt brna og ar eru meira a segja dmi um rigningu sumrin, sem annars m heita ekkt Suurskautslandinu.

Smjklarnir arna hafa veri a hopa dlti og ar er komin skringin frttum NASA og fleiri um brnun Suurskautslandins. r fjalla allar um norurodda essa skaga, tt a s aldrei teki fram. Noruroddi skagans, sem er tempraa beltinu, noran heimskautsbaugsins, er lka vinsll vikomustaur fyrirmanna og forseta sem vilja bsnast yfir hlnun jarar.

ess er nnast aldrei geti, a fljtandi hafs umverfis hefur aukist jafnt og tt fr 1978 og hitastig sjlfu meginlandinu hefur veri a lkka, lkt v sem er norurhveli. umdeildar mlingar sna lka, a sjlfur meginjkullinn er a ykkna.

Skringin virist einfld. Eins og menn ttu a vita er a ekki hitastig heldur koma, .e. snjkoma umfram sumarbrnun, sem mestu rur um vxt og vigang jkla. eirri tmabundu uppsveiflu, sem rkt hefur undanfarna ratugi hefur uppgufunin r hfunum aukist og ar me rkoman. essi aukna rkoma skilar sr ngrenni heimskautanna sem snjr, annig a meginjklar ykkna og skrijklar hera sr, tt kvarnist dlti r jrunum. a sama er a gerast Grnlandi. Hbunga Grnlandsjkuls hefur hkka, jafnframt v a kvarnast r jklum vi sjvarml og snlnan hkkar.

Grurhsamenn svfast einskis. T.d. hefur nlega komi ljs, a svonefnd hokkkylfa um hlnunina (Yamal- trjhringjakrfan), sem mjg hefur veri haldi lofti ekki sst af Al Gore og IPCC. var vsvitandi flsun, ger me v a velja r trn sem hentuu mlstanum en sleppa rum.

Koldoxii voalega, lofttegund lfsins

En vkjum n aeins a lofttegund lfsins, koldoxinu hrilega. a er, samt vatni, undirstaa alls lfs jrinni. egar jrin var ung, fyrir um fjrum milljrum ra, ur en lfs var vart, virist koldox hafa veri yfir 20% gufuhvolfsins. a hefur streymt r irum jarar san og ef lfsins nyti ekki vi vri a n rugglega meginuppistaa gufuhvolfsins eins og systurplnetu jarar, Venusi. En Venusi er ekki fljtandi vatn, svo lf getur ekki rifist.

Hr hefur koldoxi, samt vatni og me v a tengjast msum frumefnum mynda r gfurlega flknu kejur kolvetnissambanda sem eru lfi sjlft. a er frleitt og beinlnis frnlegt a tala um essa undirstulofttegund gufuhvolfinu fr upphafi og byggingarefni sjlfs lfsins sem mengun, eins og grurhsamenn gera ofstki snu og ffri.

Rttara vri a tala um bundi srefni og hi rgilda afbrigi ess, sn, sem mengun, v bundi srefni er ekki upprunalegt gufuhvolfinu og ekki nausynlegt lfi, heldur rgangsefni fr jurtalfinu sem drin (og maurinn) nta sr. essi saur jurtanna myndar n 20,9% gufuhvolfsins en koldoxi, sjlf undirstaa lfsins, var komi nokkurn veginn jafnvgi, .e. niur fyrir ca. eitt kl hverju tonni gufuhvolfsins fyrstu rmilljrum lfsins, lngu fyrir daga risaelanna. a er n um 0.040% ea ca 400 grmm tonni andrmslofts. a hallar me rum orum mjg koldoxi essari hringrs. Jurtirnar (og sumar, .e. anaerbskar) bakterur gleypa jafn um allt a koldox sem r f, og breyta lfmassa, lifandi vefi og srefni, en dralfi, sumar arar bakterur (.e. aerbskar), sem nta srefni og sveppagrurinn getur engan veginn a torga llu srefninu sem jurtirnar gefa fr sr. Jurtirnar, ekki aeins urrlendi, heldur einnig og enn frekar hfum og vtnum urfa gfurlegt magn koldoxs til a vihalda sr og lfinu jrinni.

n jurtanna og koldoxs mundu ll dr deyja og allt lf hverfa. Kolefni, sem er undirstaan og kjarninn llu sem lifir kemur nefnilega allt upprunalega r koldoxi andrmsloftsins gegnum jurtalf og r bakterur, sem nta a til a framleia lfmassa. Allt srefni, sem vi ndum a okkur hefur lka einhvern tman veri koldox.

sama htt og aldrei er tala um endurhlnun heldur aeins hlnun er vallt tala um koldox- mengun, aldrei nokkurn tmann eins og rtt er, um hringrs.

Og s stareynd heyrist aldrei nefnd a essi lofttegund lfsins streymir r irum jarar allan slarhringinn gfurlegu magni alla daga rsins ofansjvar og nean og raunar ekki sst hr slandi. etta nr hmarki eldgosum, en tt ekkert s eldgosi streymir koldox upp fr jarhitasvum jarar allan rsins hring, ekki aeins ofansjvar, heldur jafnvel enn frekar Atlantshafshryggnum og rum slkum eldvirkum neansjvarhryggjum, sem n meira en fjrutu sund klmetra neansjvar llum heimshfum mrgum hlykkjum allt umhverfis jrina.koldi_769_oxi_769.jpg

essum hryggjum eru taldar sundir, ef ekki milljnir eldstva og loftventla, sem koldox streymir upp r. n essa uppstreymis ns koldoxs mundi jurtalfi sj og landi strlega dragast saman, v a sem kemur fr mnnum, drum, fiskum, bakterum og sveppum dugar engan veginn til. Jurtirnar eru grugar koldox.

Hr kemur a dlti merkilegu atrii: Enginn veit, ea getur vita hve miki nttrulegt uppstreymi koldoxs er. Mling uppstreymi lofttegunda r jru er gfurlegum erfileikum bundin sem m.a. m s v a nlega var tveimur ailum fali a mla uppstreymi brennisteinsvetnis fr Hellisheiarvirkjun. Annar ailinn sagi uppstreymi vera 5000 rmmetra slarhring, hinn sagi a vera 80.000 rmmetra. Hver s vsindamaur, sem gefur fr sr tlanir og yfirlsingar um uppstreymi koldoxs r eldfjllum og hverasvum ofansjvar og nean allt umhverfis jrina fer aeins me getgtur gjrsamlega t lofti og verur sjlfum sr og vsindunum til minnkunar.Enginn veit etta og enginn getur mlt etta. a eina sem er ruggt er, a magni er grarlegt.

En af hverju er ekki settur kolefniskvti hverasvi og eldfjll slendinga? stan virist harla einfld: Menn virast almennt alls ekki vita um etta uppstreymi, sem er lykilatrii koldoxhringrsinni. Kyoto- menn nefna a aldrei.

Smuleiis er aldrei tala um a gfurlega magn koldoxs, sem kemur fr sveppagrri og eim bakterum sem nta srefni, hfum, landi og lofti. essir sveppir og bakterur eru langflestar snilegir, en allar essar rverur framleia koldox n ess a nokkur taki eftir v nema sem loftblum braui ea ostum ea egar freyir lglasi. Allt sem deyr, jafnt ofansjvar sem hfunum, fr smsta grasstri upp strhveli er leyst upp af essum sveppagrri og bakterum og breytist a strum hluta koldox.

hfunum kemur lka miki fr fiskum og rum lfverum Margt smtt gerir eitt strt, og menn ttu a hafa huga a rverur eru meira en helmingur af v sem lifir, llum lfmassa jarar og fr eim kemur meginorri allrar losunar koldoxs jrinni tt fir veiti v athygli.Miki kemur fr andardrtti dra, manna, fugla, skordra (gfurlegt magn, sem alltaf gleymist)olfl. Losun fr mnnum er hsta lagi rm 3% heildarlosunar. Um 97% koldoxs er framleitt af nttrunni, sem fyrr sagi, ekki af mnnunum, sem framleia ca. 3%. En ekki ng me a koldox veldur aeins ca. 3,6% grurhsahrifa. hrif mannsins sem t.d. Parsaramkomulagi gti haft hrif , geta v ekki veri meiri alls en 0,12%. (sj mynd).

Um allt etta tala eir sem bsnast t af srnun sjvar aldrei. a er t af fyrir sig rtt a vatn getur teki til sn lofttegundir, srefni, koldox o.fl. a vissu marki hlutfalli vi loftrsing og hitastig. Grurhsamenn virast hins vegar halda, a allt koldox hfunum komi r v agnarlitla magni sem er andrmsloftinu, .e. eim ca 400 grmmum (ekki klum) ess sem finnast hverju tonni gufuhvolfsins, og aukning ess um fein grmm hverju tonni muni breyta heimshfunum gallsra eyimrk!

Algert undirstuatrii hringrs gufuhvolfsins er upptaka jurtanna koldoxi. Um hana gildir meginatrium a sama og ur var sagt um nttrulegt uppstreymi: Enginn veit hve miki a er og enginn getur mlt a. Nlega kom yfirlsing fr hpi vsindamanna sem sagi a upptaka Amazon- frumskgarins koldoxi vri helmingi meiri en ur var tali. S yfirlsing snir fyrst og fremst hvers konar villu og svima menn vaa hr. eir vita ekki hvort eir eru a koma ea fara.

Auk ess er oft lti eins og Amazon s upphaf og endir allrar koldox- upptku. a er fsinna. Hvert einasta grasstr og rungur hr slandi og annars staar sj og landi tur koldox. tt Amazon- svi s strt er a aeins agnarlti brot v gfurlega stra dmi.

Hlutfall koldoxs (sem veldur innan vi 5% allra grurhsahrifa) snist vissulega hafa aukist dlti. a er sagt hafa veri um 0.029% fyrir inbyltingu , en er n, sem fyrr sagi sagt um 0.040% gufuhvolfsins, hugsanlega fyrir tilverkna mannanna, sem hafi tmabundi framleitt meira en jurtirnar hafa undan a torga.

Heimsendir sem sagt a vera vegna ess a vonska mannanna hafi valdi v a koldox hafi aukist um sem svarar um 110 GRMMUM (ekki klum, heldur grmmum) hverju TONNI andrmslofts sustu 250 rum, ea sem svarar 110 krna vxum af einni milljn 250 r! (Raunar eru yfirlsingar um koldox fyrri ldum vafasamar, m.a. vegna ess a magn ess mlist mismundandi eftir landsvum og rstum).

Meira koldox ir meiri nringu fyrir jurtalfi, sem aftur mun auka vxt og vigang ess landi og hfunum og ar me meiri nringu fyrir r lfverur sem nrast jurtalfinu, llum til ga. Nttran leitar reyndar alltaf jafnvgis, og v m gera r fyrir v a til lengri tma muni koldoxi haldast fram svipa og a hefur gert a.m.k. 300-500 milljnir ra, .e. vel innan vi 0.05% af gufuhvolfinu. Og hva gerir a til tt koldox aukist? Hva er vandamli?

Jafnvel tt auki koldox stuli a endurhlnun jararinnar (sem ftt bendir til a a geri a neinu marki) vri slk endurhlnun hi besta ml, ekki aeins fyrir mannkyni, heldur einnig og ekki sur fyrir ll dr og jurtir, fugla og fiska og allt sem rfst jrinni.

Ef um einhvers konar endurhlnun til lengri tma er a ra ber a fagna v og beinlnis auka koldox- mengunina. a mundi v miur afar litlu breyta, v koldox er aeins tali byrgt fyrir 3-5% af grurhsahrifum, kannski minna. Vatsgufa orsakar um 90% allra grurhsahrifa og metan og fleiri lofttegundir mest af vi sem eftir er.

a kann a koma einhverjum vart sem les essar lnur, a g er hlynntur verndun nttrunnar og var a lngu ur en slkt komst tsku. g las bkur Rachel Carson sku og hafi, og hef a vissu marki enn hyggjur af mengun. g er hr a tala um raunverulega mengun, ekki koldox.

Fr blum kemur t.d. kolmnox, kfnunarefnisox og sn, sem er ertandi og eitra og einnig fngert st, auk ryks. Kolmnox og sn eru stug efni og breytast fljtlega meinlaust koldox og venjulegt srefni. Sti fellur me t og tma til jarar eins og ryki enda yngra en andrmslofti, annig a essi mengun er, rtt fyrir allt, fullkomlega afturkrf.

mis spuefni, burur, skordraeitur og fleira sem kemur fr efnainai svo og lyf, sem fara gegnum lkamann og t skolprsakerfi geta lka valdi skaa. etta og margt anna er raunveruleg mengun sem berjast gegn. En umran um mengun hefur v miur lengi veri a mestu hndum fvsra, ffrra fgamanna.

egar tala er um loftmengun, koldox og hrif mannanna gufuhvolfi ttu menn lka fyrst a gera sr grein fyrir str ess. a hefur engin eiginleg ytri mrk, en um rr fjru ess eru verahvolfinu, sem er nokkurn veginn s hluti gufuhvolfsins sem er fyrir nean flugvlina egar flogi er milli landa.

egar menn horfa t um glugga flugvlarinnar ttu eir a gera sr grein fyrir v hvlkar gnarstrir hr er um a ra, en gufuhvolfi er ekki aeins yfir helstu flugleium heldur einnig byggum og byggum, eyimrkum, heimskautum og thfum.

Menn ttu lka a hafa huga, egar tali berst a mengun a um rr fjru hlutar jarar (72%) eru aktir thafi ar sem mengun er engin a heita m. Aeins rmur fjrungur er land. En ekki ng me a: Um helmingur mannkyns br um 5% essa lands og um 80% br um 20% urrlendisins. Aeins um 20% mannkyns byggir um 80% urrlendis jarar, sem er, sem fyrr sagi aeins rtt rmur fjrungur yfirborsins.

Jafnvel innan landamra helstu mengunarlandanna svo sem Bandarkjanna, Rsslands og Kna er a finna gfurleg landflmi, ar sem bygg, og ar me mengun, er ltil sem engin.

Flestll loftmengun er yngri en andrmslofti og fellur v til jarar nlgt upptkum. Hn er v vallt stabundin a meira ea minna leyti, en a sjlfsgu a berjast mti henni. Undistulofttegund lfsins, koldox, er hins vegar ekki mengun og getur ekki veri a.

Olusunin hefur lka veri gfurleg, v ola hefur lengi veri allt of dr. skaplegt magn hefur fari og fer til hshitunar og raforkuframleislu, sem vel m leysa me rum htti. Sparneytnir blar eru lka hi besta ml, ekki vegna koldoxs, heldur vegna ess a sparnaur er einfaldlega heilbrig skynsemi. egar ola verur smm saman drari munu arar leiir vera samkeppnisfrari. Gfurlegt magn olu er enn jru auk kola, sem hglega m breyta prilega olu. Kjarnorku tti lka a nta miklu meira en gert er. En markaurinn mun ra fram r essu. Menn eiga hins vegar alveg a htta a hafa hyggjur af koldoxi. a er ekki mengun.

Grfasta blekking vsindasgunnar

v er ltill vafi, a menn eru n a vera vitni a grfustu, umfangsmestu blekkingu gjrvallrar vsindasgunnar. Aeins gyingavsind nasista standast samanbur vi a sem n er gangi.

g hef ur likt vinstrimennskunni vi sjlfs- nmissjkdm jflgum Vesturlanda, svipa og gigt ea eyni og geri a enn. etta flk tekur alltaf og sjlfrtt upp hvern ann mlsta sem er Vesturlndum hag og styur leynt og ljst ytri vini eirra, hverju nafni sem eir nefnast, vallt me mann og manngsku, fri, lri og mannrttindi vrum. Vinstra flk er lka stugum httum eftir gum mlsta til a styja, en af v a etta eru j vinstri menn arf alltaf a segja eim hvaa mlstaur s gur.

eir hafa a sjlfsgu teki grurhsa- steypuna upp sna arma. Hr gefst eim gulli tkifri til a berja sr brjst, fordma og vandltast yfir vonsku Vesturlandaba.

essu, eins og svo mrgu ru, svo sem plitskri rtthugsun (sem g vil nefna flathyggju) hafa eir raunar fengi all marga kjna fylgd me sr sem mynda sr a eir su eitthva anna en vinstri menn, en flki, sem gekk, mist leynt ea alveg ljst erinda alris og glags kalda strinu stendur hvarvetna fremst flokki essu mli.

Heimsendafri (eskatlga lrra manna mli) var eitt hfuvifangsefni mialdagufringa. Tldu hinir lrustu menn mialda einsnt, a syndugt lferni mannanna, grgi eirra og illska mundi fljtlega kalla yfir eld og brennistein, pestir og kli uns mannkyni tortmdist me llu fyrir sakir vonsku sinnar, synda og almennrar flmennsku.Eskatlgum tkst aldrei a dagsetja heimsendi almennilega, hann drst von t viti og er ekki kominn enn.

Minnir etta afar miki mlflutning eirra, sem grnastir eru og vitlausastir umrunni n til dags, en vinstri menn samtmans eiga fjlmargt sameiginlegt me hlrum vandlturum mialda.

Auk ess er a varla tilviljun a heimsendaumran hfst alvru skmmu fyrir sustu alda- og rsundamt. Fri, sem nna stejar a var a sgn essa flks upphaflega tvennu lagi, auk tv sund vandans. fyrsta lagi hefi syndugt lferni mannanna, grgi eirra og illska valdi alveg voalegri mengun, sem hafi gert gat snlagi, ekki norurhveli ar sem flestallt flki br, heldur byggum hinum megin hnettinum. eir, sem ekki brynnu lifandi slyppu ekki, heldur drukknuu. a vri nefnilega a hlna verinu af vldum tttnefnds syndugs lfernis mannflksins. Mundi v sinn brna, en hann er nnast allur fyrrnefndum byggum hinum megin hnettinum. Hafi muni san fla yfir lndin og lurinn, sem ekki brann drukkna skrlnuum eyimrkunum.

g mun ekki hr fjalla um sngati. Um a skrifai g Moggann 1999 grein, abrsar Eldlendinga sem n er a finna vefsu minni (vey.blog.is). g lt ngja hr a benda a sngati hvarf tveim rum eftir a g skrifai greinina, en kom svo aftur jafn strt og fyrr og n er alveg ori ljst a etta er, eins og g benti , nttrufyrirbri, sem trlega hefur veri til staar fr upphafi kvartertma.

Umran um gati hefur lka alveg agna. Allir virast smuleiis hafa gleymt tvsund vandanum nema tlvuframleiendur, tlvufringar og tlvuslumenn. eir eru enn a telja peninga. Eins mun fara um koldox- og grurhsa- umruna egar aftur fer a klna, en raunar virist klnun egar hafin. Spmennirnir munu aftur skra inn hi sn.

A lokum: N veit g vel, a margir munu telja a g taki hr strt upp mig, egar g bendi alkunnar nttrufrilegar og sgulegar stareyndir gegn hlrum treikningum og ofurflknum tlvulknum hinna barmestu og lrustu vsindamanna. a er t af fyrir sig rtt a g er ekki vsindamaur g hafi fyrir meira en mannsaldri teki stdentsprf fr latnuskla ar sem allir gengu me bindi og kennarar voru rair. a kann ekki a ykja merkilegur grundvllur til a taka tt essari umru.

Raunar hafa fjldamargir samtmamenn mnir gengi gegnum smu skla og hafa lrt a sama og g. Margir hafa trlega teki hrri prf en g, sem aldrei var neitt srstakt nmsljs, tt g hafi alltaf veri nokku gur nttrufri, landafri og sgu. eir hljta v a vita eins og g, a tlvulkn eru rf og t htt v hr er aeins um endurhlnun ekki hlnun a ra og eir vita lka, a jrin var ll miklu grnari egar loftslag var hlrra.

eir egja um essa vitneskju sna sem mr finnst skrti. vert mti tala eir sumir hverjir, ekki sst fyrrum forseti vor, me hyggjusvip og einhvers konar djpum, harmrnum undirtni meinlegra rlaga um loftslagsvandann og gnina sem yfir jararbum vofi ef hlnar eitthva smvegis aftur (sem ekkert bendir til a veri til lengri tma).

g dreg ekki dul a g tel a slendingar ttu egar sta a segja sig fr Kyoto- ruglinu. Fulltrar slendinga aljavettvangi ttu lka a nta sr menntun sna, v tlendingar vita greinilega fstir a sem slenskir embttismenn, a.m.k. af eldri kynsl hljta a hafa lrt eins og g.

slenskir fulltrar ttu a krefjast ess a htt veri a tala um hlnun, heldur vallt endurhlnun egar fjalla er um essi ml, svo og a orinu aftur veri skoti inn hvarvetna sem vi .

egar eir eigast vi skilmingameistarinn me kora sinn, og ursinn me kylfu sna, er a vallt s me kylfuna, sem sigrar. Meistarinn me alla sna ekkingu hinum msustu fettum og brettum, stum og sporum skilmingamanna ekki sns gegn kylfumanni, sem ekki tekur hi minnsta mark reglunum og rotar hann.

Sumar kenningar eru ess elis, a r verskulda enga umru. r eru tm endaleysa sjlfum grundvelli snum. Svo var t.d. um gyinga- steypu vsindamanna nasista og svo er einnig um marxismann. a er t htt, ef ekki beinlnis mannskemmandi a rkra vi ungbna, hlra, sannfra marxista, naldarsinna, kynjafringa, stjrnuspmenn ea ara sem ahyllast kenningar sem sjlfum grundvelli snum eru tm vitleysa.

slkar kenningar, eins og grurhsasteypuna a beita kylfunni. Blsa rugli.

Grurhsamenn, Sameinuu jirnar, eir vsindamenn sem lgu nafn sitt vi IPCC og ekki sst stjrnmlamenn, safnast saman ru hvoru til a bjarga plnetunni. Raunverulegur tilgangur eirra er a enja t eigin vld, leggja nja skatta og allra helst leggja drg a einhvers konar alheimsstjrn ar sem eir sjlfir hafi vldin. Um essar samkundur er best a hafa or lafs p Laxdlu: a vil eg a eir ri sem hyggnari eru. v verr ykir mr sem oss muni duga heimskra manna r er eir koma fleiri saman.

H.C. Andersen misskildi almenning gjrsamlega egar hann segir a flki hafi fari lpulegt heim eftir a barni hrpai. etta er rangt. Flki hefi rist a barninu, skamma a og svvirt. San hefi drengurinn hlaupi grtandi heim mean flki hlt fram a hylla keisarann berrassaa.

annig var a.m.k. um okkur sem reyndum a benda flki kalda strinu, hvers kyns ft a voru sem vefararnir Marx og Lenn hfu sauma keisarana Kreml. a kostai einungis fasistastimpil.

standi n er ekki svipa. a strir gegn plitskri rtthugsun a malda minn gegn grurhsablari umhverfisverndarsinna og er raunar lka visjrvert og a hallmla konum, hommum, svertingjum, dvergum, feitu flki ea rum, sem eiga undir hgg a skja lfsbarttunni.

En essu mli eins og mun tminn leia ljs hver hefur rttu a standa. Nsta litla sld verur rugglega kaldari en s sem lauk um 1900. Nverandi hlskei er egar ori smilega langt og fyrr ea sar skellur sjlf meginsldin aftur yfir af fullum unga og ntt jkulskei hefst. Hvenr a verur veit enginn. Hitt er vst, a jrin stefnir hjkvmilega inn ntt jkulskei eftir einhverjar aldir ea mesta lagi feinar rsundir. v miur eru engin merki um a sldinni miklu, ea kvartertmanum, v afar kalda, en sveiflukennda tmaskeii jarsgunnar sem vi lifum s a ljka.

Allt a riggja klmetra ykkur jkull mun fyrr ea sar aftur leggjast ar yfir, sem msar helstu borgir Vestur-Evrpu og Norur- Amerku standa n. tt trlegt kunni a virast er helsta takmark grurhsamanna a flta fyrir hgri klnun og ornun jararinnar. eir vilja m..o. flta sldinni.

a er draumur eirra og sta takmark. trlegt, en satt.

sland r Kyoto!


Sasta frsla

Athugasemdir

1 Smmynd: Bjarne rn Hansen

Hef raun sagt etta sjlfur nokkrum sinnum, a slendingar ttu a vita etta. Og einnig Svar, v a er vel ekkt meal skogrktarstofnana hr, a Svj vara var vaxin eikartrjm, ea "tropical", alveg norur, fyrir um 5000 rum san.

San er stra mli. Segjum svo, a inaurinn hafi auki toppinn um eina gru ... og n gerum vi hi gagnsta og tum undir "klnun" ... munum vi ekki "hrapa" enn hraar, egar klnunarskeii kemur.

a sem llu mli skiptir, er ad vi urfum a eya meiri tma a rannsaka himintunglin og vita me vissu hva veldur essum sveiflum.

Bjarne rn Hansen, 16.1.2017 kl. 23:14

2 Smmynd: mar Ragnarsson

Hva um srnun sjvarog hrif hennar egar koltvsringur er orinn meiri en hann hefur veri 800 sund r?

Veurfar jrinni hefur veri tiltlulega stugt san sld lauk. a er frleitt a kalla veurfari sustu 11 sund r sld eftir a jklar hrfuu alla lei fr norurhluta meginlands Evrpu og norur r lfunni.

a sem er varasamast er a vera a stula a strfelldri og hrari breytingu eftir 11 sund ra skei stugleika. Varasamt a rugga vltum bti og spila httuspil me afleiingarnar.

Um a snst mli.

mar Ragnarsson, 16.1.2017 kl. 23:29

3 Smmynd: Helga Kristjnsdttir

Blsa rugl grurhsa samsteypanna j.

a eru sveifukennd timaskei nttrinnu t.d.fiskigengd vi sland. Makrllinn og lonan horfinn,orskurinn veur um allan sj.

Helga Kristjnsdttir, 16.1.2017 kl. 23:48

4 Smmynd: Bjarne rn Hansen

Srnun sjvar, af vldum koltvsrlings?

Skoau CO2 sgu Vostok, og beru saman vi etta.

http://www.co2science.org/subject/c/summaries/glacialcycles.php

Bjarne rn Hansen, 17.1.2017 kl. 00:34

5 Smmynd: Vilhjlmur Eyrsson

g rleggmari og rum eim semttast „srnun sjvar“ a lesa vandlega kaflann um koldox hr a ofan.

Vilhjlmur Eyrsson, 17.1.2017 kl. 00:39

6 Smmynd: Gunnar Heiarsson

hverju hausti myndast fellibyljir hafsvum nokku noran mibaugs. hverju ri sp "vsindamenn" a fellibyljum muni fjlga og eir dpka, vegna aukinnarhlnunar jarar, einkum norurhveli. egar svo essir smu "vsindamenn" eru spurir um orsk fellibylja og tilur eirra, er svari einfalt: Fellibyljir myndast fyrst og fremst vegna hitamismunar, .e. kalt loft r norri kemur yfir heitan sj suri.

Hvernig er hgt a tra mnnum sem tala annig kross?

tti ekki hlnun norurhveli a fkka fellibyljum og draga r krafti eirra?!

Enn hefur ekki ori nein marktk breyting fellibyljum, hvorki fjlda eirra n str. Sum r eru eir fleiri en nnur og ru hvorumyndast nokku sterkir fellibyljir, ekki sterkari en oft ur sustu ldum.

Takk annars fyrirgan pistil Vilhjmur. hann s lengra lagi las g hann allan af fergju, meir en sagt verur um suma sem gera hrathugasemdir.

Gunnar Heiarsson, 17.1.2017 kl. 10:14

7 Smmynd: Brynjlfur orvarsson

mar, v miur er lti heilsttt a finna kafla Vihjlms um koltvsring - eins og me svo margt anna talar hann lngu mli um sjlfsaga hluti, en skreytir langlokurnar me strmnnum bor vi: "Grurhsamenn virast hins vegar halda, a allt koldox hfunum komi r v agnarlitla magni sem er andrmsloftinu... og aukning ess um fein grmm hverju tonni muni breyta heimshfunum gallsra eyimrk!" og kolrngum fullyringum bor vi: "Hlutfall koldoxs (sem veldur innan vi 5% allra grurhsahrifa) snist vissulega hafa aukist dlti."

Hver s sem vill afla sr ekkingar umfram gagnfrasklalrdm, getur komist a v hvernig koltvsringsjafnvgi virkar. Magn uppleysts koltvsrings hfunum rst af hitastigi eirra, og magni andrmslofti - hverju ri taka hfin til sn 90 ggatonn af koltvsringi og sleppa ru eins - eru jafnvgi vi nttrulegar astur. Aukning koltvsrings andrmslofti veldur v a upptakan verur rltimeiri en ella vri, en hlnun gti haft fug hrif. Magni er mjg lti, aukning upptku sj vegna aukins styrks andrmslofti er af strargrunni 2% ri umfram nttrulegt jafnvgi. Fyrir viki hefur srustig yfirbors sjvar lkka r pH 8,25 pH 8,14. Engar grarlegar breytingar arna fer, en margar lfverur eru mjg vikvmar fyrir breytingu srustigi,t.d. er a tali sjkdmseinkenni hj mannflki ef srustig bls sveiflast um meira en pH 0,1.

En hlnun sjvar mun a endanum leia til minni upptku koltvsrings og meiri losunar. Koltvsringsmagn andrmslofti hefur aukist um 40% fr um 1750, sem er meira en "dlti". Bein grurhsahrif koltvsrings er talin liggja bilinu 10 - 20% (ekki "innan vi 5%"). Mia vi a grurhsahrifin heild valdi um 33 gru hlrra andrmslofti en ella vri eru hrif nverandi aukningar koltvsrings bilinu 1.5 til3 grur (munurinn allra kaldasta kuldaskeii saldar og allra hljasta tmabili nverandi hlskeis er um 7 grur).

Koltvsringur eykur lofthita, og heitari loft inniheldur meiri raka. Loftraki er lang flugasta grurhsalofttegundin, srum 35-70% grurhsahrifanna og mlingar sna a loftraki aukist eins og vi er a bast. Vi Boulder Klrad hefur mlst um 10% aukning rakastigs 20 rum (fram til 2004), ef a vri heimfrt upp allan hnttinn gti slk 20 ra aukning skila 1.6 grum. Vonandi er raunveruleg aukning talsvert minni en etta.

Hlnun er auvita betri en klnun, en egar 7 milljarir jaraba treysta nnast eingngu landbnaarframleislu til matvlaflunar eru strar sveiflur miklu httulegri en hgfara klnun.

Til samanburar var mealhiti jru fyrir 8000 rum (egar nverandi hlskei ni toppi snum) um 0,75 grum hrra en egar kaldast var vi lok litlu saldarinnar. essi breyting tti sr sta 8000 rum, ngu hgt til a mannkyni hefur tekist a ra landbna og ntmamenningu. Nverandi hlskei er nna um 1,5 grum hlrra en vi lok litlu saldarinnar, tvfalt stkk einum fertugasta tma. Hrai essarar breytingar gnar matvlaframleislu heimsins og dugar lti a segja "j en, Sahara verur grn eftir sund r!".

Brynjlfur orvarsson, 17.1.2017 kl. 11:15

8 identicon

Yfirlti Wikipediu- Brynjfs er samt vi sig. a er tmt ml a eltalar vi r fullyringar sem hann hefurti upp einhvers staar, en snir hr, eins og egar hann fjallar um sagnfrileg efni, a hann hefur enga raunverulega grundvallarekkingu mlefninu, heldurapar eftir me b og yfirlti eitthva sem hann hefur lesi.

g nenni ekki einu sinni a byrja a hrekjara hans.

Vilhjlmur Eyrsson (IP-tala skr) 17.1.2017 kl. 13:21

9 identicon

Yfirlti Wikipediu- Brynjfs er samt vi sig. a er tmt ml a eltalar vi r fullyringar sem hann hefurti upp einhvers staar, en snir hr, eins og egar hann fjallar um sagnfrileg efni, a hann hefur enga raunverulega grundvallarekkingu mlefninu, heldurapar eftir me b og yfirlti eitthva sem hann hefur lesi.

g nenni ekki einu sinni a byrja a hrekjara hans.

Vilhjlmur Eyrsson (IP-tala skr) 17.1.2017 kl. 13:21

10 Smmynd: Vilhjlmur Eyrsson

Yfirlti Wikipediu- Brynjfs er samt vi sig. a er tmt ml a eltalar vi r fullyringar sem hann hefurti upp einhvers staar, en snir hr, eins og egar hann fjallar um sagnfrileg efni, a hann hefur enga raunverulega grundvallarekkingu mlefninu, heldurapar eftir me b og yfirlti eitthva sem hann hefur lesi.

g nenni ekki einu sinni a byrja a hrekjara hans.

Vilhjlmur Eyrsson, 17.1.2017 kl. 13:22

11 identicon

Sll aftur Vihjlmur

J, a er etta me Wikipediu - er etta ekki spurning um a leita sr upplsinga frekar en a byggja eigin hyggjuviti og gmlum gagnfrasklalrdmi og ykjast svo einn skilja og kunna allt ... greinin hj r er ekki laus vi yfirlti, en enn meira er af kolrngum fullyringum og svo auvita hinir svinslu strmenn.

Ef menn geta ekki sjlfsttt afla sr gagna um a sem eir fullyra vri kannski betra a fullyra minna. Tkum dmi af einni fullyringu hj r, um holocene hmarki: " var hiti .. 4-5 stigum hrri en n".

Hnattrnt stenst etta engan veginn, en hefur kannski einhverjar heimildir fyrir essari fullyringu? slandi benda rannsknir til a hitastigi hafi veri 3 grum yfir mealtali 1961-1990 skv. nlegri vsindagrein slenskra og erlendra frimanna. (http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0277379109001231)

nnur nleg grein bendir a hmarki hafi veri mest berandi Norur-Evrpu, mean jafnvel hafi klna Suur-Evrpu sama tma. A jafnai hafi Norur-Evrpa veri 1 - 1,5 grum hlrri, en fyrir Evrpu heild er varla a sj a hafi veri neitt hmark. (http://www.gi.ee/~veski/10616.pdf)

annig er n fljtlegt og auvelt a afla sr upplsinga, 10 mntur a finna essar tvr greinar og skanna niurstukafla eirra.

Brynjlfur orvarsson (IP-tala skr) 17.1.2017 kl. 15:04

12 Smmynd: Kolbrn Hilmars

Komi me hita/kulda mlingar fr upphafi sustu saldar og beri saman vi ntmann. mtti ef til vill sp einhverju um framhaldi.

Kolbrn Hilmars, 17.1.2017 kl. 16:02

13 Smmynd: Bjarne rn Hansen

Kolbrn, hvert var hitastig jarar egar risaelurnar gengu um jrina? Vi hfum enga mguleika a mla ad , frekar en CO2 magn andrmsloftinu 1750. Vi getum aftur mti sagt eitt um a, og a er a hitin var marfalt s sem hann er dag. Hvernig kemur ad heim og saman um "hlnun" jarar? Hverjum manni tti a vera a ljst, a hn hefur klna gegnum tina.

etta tti a vera hva barni ljst ...

http://www.timelinetothefuture.com/prepare/possible-earth-events/sun-a-heat

Allur s jararinna sannar svo ekki s um vilst, a hita-klnun jararinnar er eitthva sem gerist me reglulegu millibili. A neyta essari stareynd, er svona svipa eins og egar menn neytuu a slin vri mipuntur. A halda a "rekaviaflan" okkur, fi himintunglin a fara fer ... er svon svipa eins og egar forfeur okkar sgu a "Gu" skapai himinn og jr, og "okkur" sinni mynd. Hgmi.

Sannleikurinn er s, a vi erum ekki einu sinni hpunkti mia vi jarfrileg ggn.

Bjarne rn Hansen, 17.1.2017 kl. 16:15

14 Smmynd: Kolbrn Hilmars

Sammla r, Bjarne. Og fr A til , hef engu vi etta a bta en vi erum samt enn Galileostiginu "Hn snst n samt" !

Kolbrn Hilmars, 17.1.2017 kl. 17:41

15 Smmynd: Magns Sigursson

Takk Vilhjlmur, fyrir skemmtilegafrsgn og frleik. g m til me a benda r etta video sem kemur inn a samaog , en er me "vsindalegum"lnuritum gerum eftir borkjrnum r strstu jklum jarar.

https://www.youtube.com/watch?v=GxERTlbAo7g

Magns Sigursson, 17.1.2017 kl. 20:17

16 identicon

Frbrgrein Vilhjlmur.Magns etta er aldeilisathyglisvertmyndbandfr Gregg Braden,a fersjlfsagt hrollur um hrustuhitatrar menn vi a horfa a etta.Brynjlfur hefursjlfsagt gaman afv a skoa lnuritin

Helgi Armannsson (IP-tala skr) 17.1.2017 kl. 22:31

17 identicon

Varandi srnun sjvar m bta vi a hn mlist aeins norur af slandi og vi Bahamaeyjar. Srnun sjvar mlist hvergi annarsstaar heiminum sundum mlistaa.

orsteinn Styrmir Jnsson (IP-tala skr) 18.1.2017 kl. 13:13

Bta vi athugasemd

Ekki er lengur hgt a skrifa athugasemdir vi frsluna, ar sem tmamrk athugasemdir eru liin.

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband