Frsluflokkur: Vsindi og fri

Gosi er brot Kyoto- sttmlanum




Gosi Fimmvruhlsi hltur a setja strnvld, einkum umhverfisrherra grarlegan vanda. Kodoxi, sem n berst upp r irum jarar er nefnilega t r llu korti hva varar skuldbindingar slands samkvmt Kyoto- bkuninni, rugglega miklu meira en allir blar og tki landsmanna framleia margar aldir. Flormengunin er lka meiri en sund lver gtu framleitt hundruir ra. Engin heimild er til fyrir slku. Raunar snist alltaf hafa gleymst a nefna allt a koldox sem streymir hverjum degi upp r hverasvum landsins allan slarhringinn, tt ekkert s eldgosi. etta koldox er snilegt og lyktarlaust og streymir va upp r jarveginum sjlfum n ess nokkur veiti v minnstu athygli.

N eru g r dr. Einn mguleiki er fyrir hendi: Hr landi eru tveir ailar sem hafa geti sr gott or fyrir a stva, a.m.k. tmabundi losun koldoxs t andrmslofti, nefnilega lgerin Egill Skallagrmsson og verksmijan Vfilfell. Raunar er allt koldoxi sem fer slenska gosdrykki tta r einni borholu, sem segir mislegt um a gfurlega magn sem streymir r irum jarar hverjum degi. Til a slendingar geti stai vi skuldbindingar snar samkvmt Kyoto tti a f essi tv fyrirtki til a setja kktappa ll eldfjll landinu. Einnig arf a finna hentuga plastverksmiju, sem getur framleitt nokku hundru ferklmetra af plastdk til a leggja yfir ll hverasvi landsins.

A rum kosti m bast vi refsiagerum aljasamflagsins ef Kyoto bkuninni verur fylgt.

A flta sldinni

etta er eldri tgfa greinarinnar. Nrri og betri tgfu er a finna ofar sunni.http://vey.blog.is/blog/vey/entry/1349037/#comments


g man a vel, egar g var Austurbjarsklanum fyrir hlfri ld ea svo, lngu ur en hann var fjlmenningarskli, a mr og jafnldrum mnum var sagt, a veur hr hefi veri miklu hlrra fyrir landnm en a er n. Ekki yrfti anna en fara nstu mgrf, ar sem strir trjstofnar vitnuu um miklu grskurkara sland en a sem vi ekkjum. g man lka, egar g var skmmu sar gagnfrasklanum vi Lindargtu, a okkur var bent stareynd, a fyrir rfum rsundum, skmmu fyrir daga Forn- Egypta, var Sahara- eyimrkin grasi grin sltta, yfir a lta eins og jgarar Austur- Afrku eru dag, jafnframt v a sland var jklalaust a kalla. etta skri kennarinn svo, a uppgufun r hfunum hefi veri meiri. Auk ess hafa allir lrt, sasta lagi elisfri 9. bekkjar grunnskla, a hltt loft tekur til sn margfalt meiri raka en kalt. Raki gufuhvolfinu var v miklu meiri en n og ar me rkoman. etta voru egar alkunnar stareyndir og eru enn stareyndir tt r virist ekki lengur alkunnar.

ur en lengra er haldi ttu menn fyrst a gera sr grein fyrir einu algeru undirstuatrii: Grurhsahrif vru g. Ef s smvgilega endurhlnun og uppsveifla hitastigi, sem stai hefur megindrttum fr aldamtunum 1900 er eitthva anna en talmargar arar upp- og niursveiflur hitastigi undanfarnar aldir og rsundir og heldur fram, lkt llum hinum, ber a fagna v. g undirstrika etta vegna ess a flestallir, nnast allir sem fjalla um essi ml ganga t fr v sem gefnu a afturhvarf til hins hlja, raka loftslags fyrri alda og rsunda s eitthva voalegt, sem skylt s a berjast mti. etta er alrangt. Endurhlnun a taka fagnandi. Raunar bendir margt til a uppsveiflunni s n a ljka eins og llum hinum, og vi taki niursveifla. Ekkert hefur hlna fr 1998 og hafsinn r er t.d. 23% meiri en hann var 2007.
g veit vel, a egar menn lesa etta munu eir telja, a n hafi g endanlega fari r lmingunum. En svo er alls ekki. Mr er full alvara. Loftslagsvandinn er enginn vandi. vert mti. Afturhvarf til hins hlja, raka loftslags sem rkti fyrri hluta nverandi hlskeis vri llum til hagsbta.

g hlt ekki a a vru nein srstk tindi, a mesti vinur alls sem lifir, er frost og kuldi. etta hljta allir a vita. Skynlausar skepnur, fuglar, fiskar, skordr, grs og jurtir vita etta vel og leita v vallt hljuna. Umhverfisverndarsinnar vita etta, tt undarlegt megi virast augljslega ekki. eir, fjlmilamenn og flestir stjrnmlamenn, me Al Gore fararbroddi hafa fengi flugu hfui a hljan, vinur alls sem lifir, s vond. Hin meinlokan er enn undarlegri, en hn er s, a heimurinn muni farast, ef hlnar eitthva agnarlti aftur, um kannski eina- tvr grur nstu hundra rum, annig a loftslag fari aftur a lkast v sem var t.d. dgum Grikkja og Rmverja. voru nverandi sandldur Norur- Afrku grnar og helsta kornforabr veldisins. Allt Mijararhafssvi var raunar grnna og grnara en n og fornleifar sanna, a vnrkt var stundu vi Hadranusar- mrinn landamrum Skotlands. Eins og slenskir jklafringar vita voru slenskir jklar essum tma miklu minni en n, sumir lti anna en snjskaflar, sem sem sj m mefylgjandi mynd. Hva gerir a til tt slk vertta komi aftur? g vil taka etta skrt fram vegna ess a bkstaflega allir sem um etta ml fjalla ganga t fr v sem gefnu, a endurhlnun og afturhvarf til hins hlja og raka loftslags dgum vkinga, Rmverja (hlrra en hj vkingum) ea Forn- Egypta (hlrra en hj Rmverjum) ea jafnvel afturhvarf til brealsks tma egar flestallar eyimerkur voru grnar og sland jklalaust vri eitthva vont. Svo er alls ekki. vert mti. tt merkilegt megi virast snast lka flestir, sem eins og g blsa grurhsakenningarnar telja, alveg eins og forsvarsmenn kenningarinnar, a slk endurhlnun vri eitthva sem beri a forast og berjast mti. Svo er alls ekki.

tt menn, ea a minnsta kosti slendingar, hljti eins og g hafa lrt a, a veur var miklu hlrra fyrr ldum og rsundum virast allir arir en g bnir a gleyma v. mesta lagi er ess stundum geti, a veur hafi veri hlrra landnmsld, sem er t af fyrir sig rtt, en hafi klna verulega fr dgum Grikkja og Rmverja sund rum fyrr. Veur dgum Rmverja hafi aftur klna verulega fr dgum Forn- Egypta, sem aftur var kaldara en hinu atlantska ea heitasta skeii brealska tmans sem lauk fyrir eitthva um 6000 rum, skmmu ur en elstu pramdar Egypta fru a rsa. var hiti mun hrri en svrtustu spr tlvulkanasmia umhverfisverndarsinna gera r fyrir, 4-5 stigum hrri en n. var sland jklalaust og Sahara algrin eins og arar eyimerkur. etta eru allt beinharar stareyndir sem g hef vita um san sku og hlt til skamms tma a vru alkunnar. Enginn virist n muna eftir essu nema g.
En ltum n nnar mlin: g lri eins og arir i barna- gagnfra- og menntaskla a vi lifum n sld, tt hlskei s. raun er loftslag n afar kalt, s mia vi jarsguna heild, og raunar einnig mlikvara nverandi hlskeis, sem er eitt af rmlega 20 slkum. Menn hljta a vita, eins og g, a mest alla milljara ra sgu jararinnar hefur hiti veri allt fr tu og stundum allt a 20 stigum hrri en n og ltill, og oftast enginn s vi heimskautin. Mest alla jarsgu slands, .e. tertertma sem nr yfir fyrstu 15-20 milljn (ekki sund) rin ar til nverandi sld hfst, var loftslag og grur hr svipaur og n er Norur- Kalifornu, svo sem sj m surtarbrandslgum og steingervingum Tjrnesi og var. Slkt loftslag er slandi og jrinni allri elilegt, ekki saldarkuldinn, sem n rkir, rtt fyrir hlskei.

Nverandi hlskei rkjandi saldar hfst me gfurlegu fli fyrir eitthva um tu-tlf sund (ekki milljn) rum. Hiti hkkai enn einu sinni skyndilega um tu stig ea meira norurslum minna en mannsaldri alveg n grurhsahrifa af mannavldum svo jkulskildirnir miklu brnuu rskmmum tma.
Menn hafa, sem fyrr sagi fundi merki um 20 ea fleiri nnur slk hlskei nverandi sld, sem stai hefur fr upphafi kvartertmans allt a rjr milljnir (ekki sundir) af 4.500 milljn ra sgu jararinnar. au standa feinar rsundir um hundra sund ra fresti og hafa sum augljslega veri miklu hlrri en a sem n rkir. Um stur hlskeianna er ekkert vita me vissu, en langtmasveiflur geislun slar eru alls ekki lkleg orsk. Breytingar sporbaug jarar geta varla skrt svo skyndilegar og snggar sveiflur. Fundist hafa merki um nokkrar arar strar saldir fyrri tmaskeium jarsgunnar, en r hafa veri tiltlulega stuttar s mia vi rmilljara heildarlengd hennar.

Hitastig jrinni fer sem fyrr sagi hgt klnandi og ornandi. essi klnun er ekki jfn, en tt hita- og rakakrfan s hlykkjtt, liggur hn afdrttarlaust niur vi, mnnunum og gjrvllu lfrkinu til mlanlegs tjns. Stru niursveiflurnar hitakrfunni m kalla litlar saldir og hafa veri nokkrar. ess milli hlnar aftur um skei, en rtt fyrir allar sveifur og sveiflur innan sveiflum klnar og ornar loftslagi hgt og sgandi. Allir kannast vi sustu litlu sld sem ni (grflega) yfir tmabili fr 1300-1900, en nnur slk, sem var miklu hlrri, hefur lengi veri kunn. Hn hfst eitthva upp r 500 f. Kr. og ni inn fyrstu aldir okkar tmatals. lagist bygg af norur- Skandinavu og gresjur Mi- Asu skrlnuu. etta hvort tveggja tti mikinn tt a hrinda af sta jflutningunum miklu.

Fyrstu rsundin eftir fli mikla, sem markar upphaf nverandi hlskeis var loftslag norurslum sem fyrr sagi miklu heitara en ofstkisfyllstu reiknimeistarar og spmenn heimsendafringa ntmans gera r fyrir svrtustu tlvuspm snum. sbirnir lifu gu lfi rlti norar en n. Meginjklar Suurskautslandinu og Grnlandi brnuu ekki, tt eitthva kvarnaist r eim, einkum Grnlandi, og mealyfirbor sjvar, a frtldu landrisi (sem var grarlegt norurslum egar jkulfarginu ltti) og landsigi var litlu hrra en n. Allt etta dmi um yfirbor sjvar er raunar afar flki, v landrisi sem sar hefur ori norurslum er geysimiki, ekki sst hr slandi. Annars staar, svo sem vi Norursj, hefur ori landsig. Vi Mijararhafi og sunnar, ar sem hrifa fr jkulfarginu gtti ekki var yfirbor sjvar sralti hrra en n. Um etta eins og anna er best a nota raunverulegar sgulegar stareyndir en gleyma tlvulknum. Vatnajkull og arir nmyndair smjklar norur- og suurhveli og a sem kvarnast r Grnlandi dugir aeins til feinna sentimetra ea mesta lagi rfrra tuga sentimetra hkkunar sjvarbors tt allra svrtustu tlvuspr rttust og jrin hyrfi til brealska tmans og yri aftur sem aldingarur. Ekkert bendir til a svo fari.

brelskum tma var sland nnast parads jru samanburi vi a sem n er, enginn Vatnajkull, aeins feinir snjskaflar hstu tindum og landi allt grnt og grri vafi. Hveitirkt hefi trlega mtt stunda Sprengisandi, jafnvel Hveravllum. Allt lfrki tk vi sr. Gfurleg landflmi va um heim, sem hfu veri ltt byggileg vegna kulda ea urrka, uru n aftur lfvnleg mnnum, drum og jurtum. Uppgufun r hfunum jkst, og hi hlja loft gat teki til sn meiri raka en ur. Sahara- eyimrkin var grasi grin og ttbygg mnnum og skepnum. San klnai hgt og ornai, svo byggin frist til strandar og Nlardalinn. essi run tk langan tma. Sinai- skaginn hefur annig rugglega veri miklu grnari en n egar Mses var ar fer me flk sitt 40 r fyrir um 3.500 rum, v um sama leyti sna fornleifar a krkdlar og flhestar voru enn n lngu horfnum fljtum Ahaggar og Tibesti- fjllum langt inni Sahara. essi klnun og ornun ni hmarki um aldamtin 1900, en voru jklar slandi og annars staar meiri en nokkru sinni fr v jkulskeii (sld sem ffrir kalla svo). Jafnframt v a Vatnajkull og arir smjklar norur- og suurhveli hafa veri a myndast og skra fram hafa eyimerkur hvarvetna veri a stkka, uppgufun minnkar r hfunum, og kalt lofti inniheldur minni raka en fyrr. Enn tmum Rmverja voru borgir reistar blmlegum landbnaarhruum Norur- Afrku, ar sem n eru sandldur einar. ar sem ur voru kornakrar Mesptamu, eru n eyimerkur raks. Sd- Arabu, ran og Gb og Taklamakan- eymrkum Vestur- Kna hafa fundist fjlmargar, n nafnlausar og yfirgefnar borgir og orp grafnar sandinn, v me lkkandi hitastigi minnkar rkoman og eyimerkur skrlna. egar sasta litla sld hfst fyrir alvru um 1300 grfust orp Anasazi- indna suvesturrkjum Bandarkjanna sand og fru eyi.


essar stareyndir og margar arar voru mr og jafnldrum mnum kenndar fyrir lngu og g hef vita um etta san g var barn og unglingur. g hlt v einfeldni minni a arir vissu etta lka. Svo virist ekki vera. Bkstaflega allir arir en g virast vera bnir a gleyma v sem eir hljta a hafa lrt eins og g, nefnilega a loftslag jrinni hefur veri a klna og orna sveiflum og rykkjum sex- sj sund r. Endurhlnun vri llum til gs, mnnum, drum og jurtum.

g er hins vegar annig gerur a g tri betur beinhrum sgulegum stareyndum en treikningum tlvulkanasmia. Ef einhver trir mr ekki er best a vitna ann mikla umhverfisverndarsinna Hjrleif Guttormsson, en hann segir rbk Feraflagsins 1993 m.a.:

landnmsld og fram eftir ldum voru jklar hr sem annars
staar landinu langtum minni en n er. Jkulhetta var
Hnappafelli, eins og rfajkull var nefndur ndveru, og
skrijklar teygu sig ar eitthva niur eftir hlum. Vatnajkull
var til en langtum minni en sar var, hugsanlega a mestu skorinn
sundur tvo ea rj jkulskildi, enda lengst af kallaur
Klofajkull. Meginskrijklarnir fr honum voru litlir samanburi
vi a sem sar var. a sem vi kllum einu nafni
Breiamerkurjkul voru rjr skrijkultungur sem vst er
hvort nu a renna saman nean vi Mvabyggir en s nafngift
ni einnig yfir Esjufjll. Jkuljaarinn hefur legi allt
a 15 klmetrum innar en n er en utan vi var sltta sem veri
hafi sjvarbotn saldarlokin. Drjgur hluti essarar miklu
slttu hefur veri grinn og skgivaxinn kflum eins og mlarnir
beggja vegna og ar var va allykkur jarvegur.


Hjrleifur talar hr um landnmsld, en var samt miklu kaldara og jklar meiri en veri hafi fyrr, t.d. tmum Grikkja og Rmverja, sem sj m mefylgjandi korti. (korti m stkka me v a tvsmella a). Enn fyrr voru jklar enn minni og eyimerkur hvarvetna jrinni enn grnari. Hva gerir a til tt aftur fri a hlna?


galciers_in_iceland_2500_years_ago
Nsta litla sld verur rugglega kaldari en s sem lauk um 1900. Nverandi hlskei er egar ori smilega langt og fyrr ea sar skellur sjlf meginsldin aftur yfir af fullum unga og ntt jkulskei hefst. Hvenr a verur veit enginn. Hitt er vst, a jrin stefnir hjkvmilega inn ntt jkulskei eftir einhverjar aldir ea mesta lagi feinar rsundir. v miur eru engin merki um a sldinni miklu ea kvartertmanum, v afar kalda, en sveiflukennda tmaskeii jarsgunnar sem vi lifum s a ljka. Allt a riggja klmetra ykkur jkull mun fyrr ea sar aftur leggjast ar yfir, sem msar helstu borgir Vestur-Evrpu og Norur- Amerku standa n. Enn eru lfi menn sem muna sasta vetur litlu saldarinnar, frostaveturinn 1918. Slkir vetur og arir enn verri voru algengir allt fr v mildum og fram undir 1900 og a vri vissulega skandi a eir komi aldrei aftur. v miur er lklegt a svo fari. Nsta litla sld verur sem fyrr sagi vafalaust enn kaldari en s sem n hefur gengi yfir um sinn. egar jkulskeii hefst svo fyrir alvru verur ekkert eftir af byggingum og strei slendinga anna en feinar borholur og jargng djpt undir jklinum. etta er engin barnaleg heimsendasp, etta hefur gerst 20 sinnum ea oftar nverandi sld og mun alveg rugglega gerast aftur. Grurhsahrifin, ef einhver eru, gtu hugsanlega hgt essari run ea stva hana. Vonandi fer svo, en ftt bendir til til slks.


rtt fyrir r umdeildu, hrekjanlegu nttrufrilegu og sgulegu stareyndir, sem g hef bent og auvelt er a stafesta lifir s skrtna bbilja gu lfi hugarheimi tlvulkanasmia, a eyimerkur muni stkka og allt skrlna ef aftur hlnar veri. tt trlegt kunni a virast er helsta takmark grurhsamanna a flta fyrir essari run, .e. hgri klnun og ornun jararinnar. eir vilja m..o. flta sldinni. a er draumur eirra og sta takmark. trlegt, en satt.

Raunar heyrist etta litla or aftur bkstaflega aldrei heimsendaskrslum reiknimeistaranna, sem hleyptu allri essari undarlegu steypu af stokkunum.


En af hverju allur essi tti vi hljuna? Mr snist stan vera augljs: murlegt stand nttrufrikennslu austan hafs og vestan. a er slmt hr, en utanlands virist standi enn miklu verra. Hinir erlendu fjlmilamenn, sem ttu upptkin a umrunni um grurhsahrifinog ra henni, virast almennt hafa veri tossar skla, og stjrnmlamennirnir, sem kvaranir taka, a mestu t fr skrifum fvsra sifrttablaamanna, snast hafa veri lka grnir flestum nmsgreinum. Meira a segja slenskir ramenn taka undir etta undarlega tal um loftslagsvandann. a er kannski hgt a fyrirgefa tlendingum, v nttrufrikennsla virist molum erlendis sem fyrr sagi, en slendingar ttu a vita meira. g get fullyrt, a a var gerlegt a n stdentsprfi fr eina menntasklanum Reykjavk minni t n ess a vita mest allt ea allt a sem a framan greinir. Hvers vegna tala eir svona?

Strax fornld tala msir hfundar um versnandi veurfar og stkkun eyimarka og menn, t.d. Norurlndm hafa vita ldum saman a grur var ur miklu meiri og jklar minni en n. egar snemma 19. ld var bent , a trjlna Skandinavu hefur sums staar lkka um 700-900 metra fr v skgur x hst upp fjll. a var svo um aldamtin 1900 sem eir Blytt og Sernander geru meginatrium grein fyrir eirri hgu klnun og ornun sem stai hefur fr brelskum tma og enn er fylgt, en a voru einmitt eir sem notuu fyrst ori brealskur um hi afar raka og heita tmabil fyrst eftir fli mikla fyrir um 11.500 rum, egar loftslag var heitara en ofstkisfyllstu grurhsamenn gera r fyrir svrtustu tlvuspm snum og jrin var einn aldingarur. etta og margt anna ttu alvru, marktkir vsindamenn a vita, en margir eirra gera a augljslega ekki.

slenskir fjlmilamenn eru vissulega sekir um margt, en eir eru ekki sekir um allt, og essu mli er ttur eirra aallega a ta athugsemdalaust upp blari r fknum erlendum starfsbrrum snum. En hva me alla vsindamennina? ttur eirra er merkilegur og undarlegur. Menn hafa nefnilega vita afar lengi a tlvulkn eru rf, aeins arf a rekja mannkynssguna (ekki jarsguna) afturbak feinar rsundir. Getur veri a eir su slkir fagidtar a eir viti etta ekki? Margt bendir til ess.

Erlendir stjrnmlamenn virast hafa gripi blaur fjlmilamanna um essi ml lofti og san fengi vsindamenn sr til hjlpar. etta hefur san undi upp sig. Allir vita, a lgfringur gefur a lgfrilit sem best hentar eim sem borgar fyrir liti. Eins og margir hafa bent eru vsindamenn stugum httum eftir styrkjum, og undanfarin r renna flestir og strstu styrkirnir til essara mla. Fjlmilamenn sem iggja laun sn og ar me hs, bl og sjlf ftin utan sig beint r vsum Baugs- forklfanna mynda sr margir a eir su hir, en eru a ekki. Svipa gildir um vsindamann sem iggur laun sn fr t.d. Norurskautsrinu, Evrpusambandinu ea Sameinuu junum. eir f r niurstur sem eir vita a vinnuveitendur eirra vilja helst sj, og fara raunar san smm saman sjlfrtt a tra eim sjlfir.

Tali um a vsindamenn su sammla um etta ml er hins vegar gamalt og alkunnugt rursbrag, sem grurhsamenn beita mjg. Ef menn vilja geta eir t.d. flett upp Wikipedu ar sem er langur listi yfir hmenntaa, virta vsindamenn loftslagsmlum sem eins og g blsa gjrsamlega koldox- grurhsahjali, en um er aldrei tala. Lygin er lka alltaf miklu skemmtilegri og meira spennandi en sannleikurinn. Vsindamaur a leita sannleikans, hvert svo sem a kann a leia. Jafnskjtt og hann gengur mla hj einhverjum hagsmuna- ea rstihpi fer hann a gerast mlppa og halda fram tilteknum mlsta. Hann httir a leita sannleikans og ar me a vera vsindamaur.

Mr hefur raunar snst gegnum tina, a a s erfitt, kannski alveg mgulegt a halda fram nokkrum mlsta, hversu gur sem hann kann a virast, n ess a ljga.

Reyndar eru margir eirra svoklluu vsindamanna sem hst hafa um essi ml gjarnan me prf einhverri allt annarri frigrein. Yfirlsingar drafrings ea grasafrings um veurfrileg efni eru lka marktkar og t.d. yfirlsingar tannlknis um verkfri ea jarfrings um stjrnufri. Eitt af fjlmrgum dmum um slkt er hvrasti talsmaur loftslagsdeildar NASA, James Hansen, sem er stjarnelisfringur og hefur beitt essari ur virtu stofnun gu allra ofstkisfyllstu grurhsamanna, t.d. me frleitum og beinlnis flsuum og rngum yfirlsingum um a Suurskautslandi s a brna. Stareyndin er, a ar er jkullinn a ykkna eins og hbunga Grnlandsjkuls, fugt vi grurhsatali.


En vkjum aeins nnar a Suurskautslandinu: g lri harla ftt gagnfrasklanum vi Lindargtu, en man vel eftir kortabk sem g notai ar, enda alltaf veri hugamaur um landafri. essari kortabk var a finna yfirlit yfir mealhita sumar og vetur Suurskautslandinu, en slkt hitakort geta menn n nlgast netinu. ar munu menn sj eins og g s fyrir hlfri ld, a nr alls staar Suurskautslandinu er margra tuga stiga frost ri um kring og kemst aldrei nlgt frostmarki annig a s geti brna, jafnvel yfir allra, allra heitasta rstmann. Meal- hiti yfir ri meginjkli Suurskautslandsins er mnus 57 stig. Grurhsamenn telja, a hkkun hita um 1- 4 stig muni leia til brnunar Suurskautslandsins. Mr hefur hins vegar alltaf skilist fknsku minni a s urfi fyrst a n frostmarki ur en hann brnar. Menn telja raunar a strum hlutum Suurskautslandsins hafi hiti aldrei n frostmarki svo s geti brna san lok tertertma fyrir um rem milljnum ra, tt sum hinna msu hlskeia, sem san hafi komi hafi veri miklu hlrri en a sem n rkir. s, sem er t.d. mnus 40 stig er nefnilega alveg jafn frosinn og s sem er mnus 44 stig, ea a hlt g. Jafnvel vi strendurnar nr hitinnn srasjaldan, og vast aldrei frostmarki nema fein augnablik yfir heitasta rstmann. essu er ein undantekning: t r Suurskautlandinu gengur langur og mjr skagi langt, langt norur tt a Suur- Amerku. Allra, allra nyrst essum skaga eru feinir smjklar, sem eru lengra fr suurskauti en sland er fr norurskauti. Noruroddi skagans er raunar eini hluti meginlandsins ar sem s getur yfirleitt brna og ar eru meira a segja dmi um rigningu sumrin, sem annars er ekkt me llu Suurskautslandinu. Smjklarnir arna hafa veri a hopa dlti og ar er komin skringin frttum NASA og fleiri um brnun Suurskautslandins. r fjalla allar um norurodda essa skaga, tt a s aldrei teki fram. ess er nnast aldrei geti, a hitastig sjlfu meginlandinu hefur veri a lkka, lkt v sem er norurhveli og umdeildar mlingar sna, a sjlfur meginjkullinn er a ykkna. Skringin virist einfld. eirri tmabundu uppsveiflu, sem rkt hefur undanfarna ratugi hefur uppgufunin r hfunum aukist og ar me rkoman. essi aukna rkoma skilar sr ngrenni heimskautanna sem snjr, annig a meginjklar ykkna og skrijklar hera sr, tt kvarnist dlti r jrunum. a sama er a gerast Grnlandi. Hbunga Grnlandsjkuls hefur hkka, jafnframt v a kvarnast r jklum vi sjvarml og snlnan hkkar.

Grurhsamenn svfast einskis. T.d. hefur nlega komi ljs, a svonefnd hokkkylfa um hlnunina (Yamal- trjhringjakrfan), sem mjg hefur veri haldi lofti ekki sst af Al Gore og IPCC. var vsvitandi flsun, ger me v a velja r trn sem hentuu mlstanum en sleppa rum.

En vkjum n aeins a lofttegund lfsins, koldoxinu voalega. a er, samt vatni, undirstaa alls lfs jrinni. egar jrin var ung, fyrir um fjrum milljrum ra, ur en lfs var vart, virist koldox hafa veri yfir 20% gufuhvolfsins. a hefur streymt r irum jarar san og ef lfsins nyti ekki vi vri a n rugglega meginuppistaa gufuhvolfsins eins og systurplnetu jarar, Venusi. En Venusi er ekki fljtandi vatn, svo lf getur ekki rifist. Hr hefur koldoxi, samt vatni og me v a tengjast msum frumefnum mynda r gfurlega flknu kejur kolvetnissambanda sem eru lfi sjlft. a er frleitt og beinlnis frnlegt a tala um essa undirstulofttegund gufuhvolfinu fr upphafi og byggingarefni sjlfs lfsins sem mengun, eins og grurhsamenn gera ofstki snu og heimsku. Rttara vri a tala um bundi srefni og hi rgilda afbrigi ess, sn, sem mengun, v bundi srefni er ekki upprunalegt gufuhvolfinu heldur rgangsefni fr jurtalfinu sem drin (og maurinn) nta sr. essi saur jurtanna myndar n 20,9% gufuhvolfsins en koldoxi, sjlf undirstaa lfsins, er n einungis ori 0.038%. a hallar me rum orum mjg koldoxi essari hringrs. Jurtirnar gleypa jafn um allt a koldox sem r f, en dralfi nr engan veginn a torga llu srefninu sem r gefa fr sr. Jurtirnar, ekki aeins urrlendi, heldur einnig og enn frekar hfum og vtnum urfa gfurlegt magn koldoxs til a vihalda sr og lfinu jrinni. n jurtanna og koldoxs mundu ll dr deyja og allt lf hverfa.

sama htt og aldrei er tala um endurhlnun heldur aeins hlnun er vallt tala um koldox- mengun, aldrei nokkurn tmann eins og rtt er, um hringrs. Og s stareynd heyrist aldrei nefnd a essi lofttegund lfsins streymir r irum jarar allan slarhringinn alla daga rsins ofansjvar og nean og raunar ekki sst hr slandi. etta nr hmarki eldgosum, en tt ekkert s eldgosi streymir koldox upp fr jarhitasvum jarar allan rsins hring, ekki aeins ofansjvar, heldur jafnvel enn frekar Atlantshafshryggnum og rum slkum eldvirkum neansjvarhryggjum, sem n tugsundir klmetra allt umhverfis jrina. n essa uppstreymis ns koldoxs mundi jurtalfi strlega dragast saman, v a sem kemur fr mnnum og drum dugar engan veginn til. Jurtirnar eru grugar koldox.

Hr kemur a dlti merkilegu atrii: Enginn veit, ea getur vita hve miki nttrulegt uppstreymi koldoxs er. Mling uppstreymi lofttegunda r jru er gfurlegum erfileikum bundin sem m.a. m s v a nlega var tveimur ailum fali a mla uppstreymi brennisteinsvetnis fr Hellisheiarvirkjun. Annar ailinn sagi uppstreymi vera 5000 rmmetra slarhring, hinn sagi a vera 80.000 rmmetra. Hver s vsindamaur, sem gefur fr sr tlanir og yfirlsingar um uppstreymi koldoxs r eldfjllum og hverasvum ofansjvar og nean allt umhverfis jrina fer aeins me getgtur gjrsamlega t lofti og verur sjlfum sr og vsindunum til minnkunar. Enginn veit etta og enginn getur mlt etta. a eina sem er ruggt er, a magni er grarlegt. En af hverju er ekki settur kolefniskvti hverasvi og eldfjll slendinga? stan virist harla einfld: Menn virast almennt alls ekki vita um etta uppstreymi, sem er lykilatrii koldoxhringrsinni. Kyoto- menn nefna a aldrei. Smuleiis er aldrei tala um a gfurlega magn koldoxs, sem kemur fr sveppagrri hfum, landi og lofti. essir sveppir eru langflestir snilegir, en framleia allir koldox n ess a nokkur taki eftir v nema sem loftblum braui ea ostum ea egar freyir lglasi.


Anna undirstuatrii essari hringrs er upptaka jurtanna koldoxi. Um hana gildir meginatrium a sama og ur var sagt um nttrulegt uppstreymi: Enginn veit etta og enginn getur mlt etta. Nlega kom yfirlsing fr hpi vsindamanna sem sagi a upptaka Amazon- frumskgarins koldoxi vri helmingi meiri en ur var tali. S yfirlsing snir fyrst og fremst hvers konar villu og svima menn vaa hr. eir vita ekki hvort eir eru a koma ea fara. Auk ess er oft lti eins og Amazon s upphaf og endir allrar koldox- upptku. a er fsinna. Hvert einasta grasstr og rungur hr slandi og annars staar sj og landi tur koldox. tt Amazon- svi s strt er a aeins lti brot v gfurlega stra dmi.,
Hlutfall koldoxs snist vissulega hafa aukist dlti. a virist hafa veri um 0.029% fyrir inbyltingu , en er n, sem fyrr sagi um 0.038% gufuhvolfsins, hugsanlega fyrir tilverkna mannanna, sem hafi tmabundi framleitt meira en jurtirnar hafa undan a torga. En hva gerir a til tt koldox aukist? Hva er vandamli? Jafnvel tt auki koldox stuli a endurhlnun jararinnar (sem ftt bendir til a a geri a neinu marki) vri slk endurhlnun hi besta ml, ekki aeins fyrir mannkyni, heldur einnig og ekki sur fyrir ll dr og jurtir, fugla og fiska og allt sem rfst jrinni. Ef um einhvers konar endurhlnun til lengri tma er a ra ber a fagna v og beinlnis auka koldox- mengunina. a mundi v miur afar litlu breyta, v koldox er aeins tali byrgt fyrir 3-5% af grurhsahrifum, kannski minna. Vatsgufa orsakar um 90% allra grurhsahrifa og metan og fleiri lofttegundir mest af vi sem eftir er.

a kann a koma einhverjum vart sem les essar lnur, a g er hlynntur verndun nttrunnar og var a lngu ur en slkt komst tsku. g las bkur Rachel Carson sku og hafi, og hef a vissu marki enn hyggjur af mengun. g er hr a tala um raunverulega mengun, ekki koldox. Fr blum kemur t.d. kolmnox og sn, sem er ertandi og eitra og einnig fngert st, auk ryks. mis spuefni, burur og fleira sem kemur fr efnainai svo og lyf, sem fara gegnum lkamann og t skolprsakerfi geta lka valdi skaa. etta og margt anna er raunveruleg mengun sem berjast gegn.
En umran um mengun hefur v miur lengi veri a mestu hndum fvsra (yfirleitt vinstri sinnara) fgamanna.
egar tala er um loftmengun, koldox og hrif mannanna gufuhvolfi ttu menn lka fyrst a gera sr grein fyrir str ess. a hefur engin eiginleg ytri mrk, en um rr fjru ess eru verahvolfinu, sem er nokkurn veginn s hluti gufuhvolfsins sem er fyrir nean flugvlina egar flogi er milli landa. egar menn horfa t um glugga flugvlarinnar ttu eir a gera sr grein fyrir v hvlkar gnarstrir hr er um a ra, en gufuhvolfi er ekki aeins yfir helstu flugleium heldur einnig byggum og byggum, eyimrkum, heimskautum og thfum. Menn ttu lka a hafa huga, egar tali berst a mengun a um rr fjru hlutar jarar (72%) eru aktir thafi ar sem mengun er engin a heita m. Aeins rmur fjrungur er land. En ekki ng me a: Um helmingur mannkyns br um 5% essa lands og um 80% br um 20% urrlendisins. Aeins um 20% mannkyns byggir um 80% urrlendis jarar, sem er, sem fyrr sagi aeins rtt rmur fjrungur yfirborsins. Jafnvel innan landamra helstu mengunarlandanna svo sem Bandarkjanna, Rsslands og Kna er a finna gfurleg landflmi, ar sem bygg, og ar me mengun, er ltil sem engin.
Flestll loftmengun er yngri en andrmslofti og fellur v til jarar nlgt upptkum. Hn er v vallt stabundin a meira ea minna leyti, en a sjlfsgu a berjast mti henni. Undistulofttegund lfsins, koldox, er hins vegar ekki mengun og getur ekki veri a.

Olusunin hefur lka veri gfurleg, v ola hefur lengi veri alllt of dr. skaplegt magn hefur fari og fer til hshitunar og raforkuframleislu, sem vel m leysa me rum htti. Sparneytnir blar eru lka hi besta ml, ekki vegna koldoxs, heldur vegna ess a sparnarur er einfaldlega heilbrig skynsemi. egar ola verur smm saman drari munu arar leiir vera samkeppnisfrari. Gfurlegt magn olu er enn jru auk kola, sem hglega m breyta prilega olu. Kjarnorku tti lka a nta miklu meira en gert er. En markaurinn mun ra fram r essu. Menn eiga hins vegar alveg a htta a hafa hyggjur af koldoxi. a er ekki mengun.

g hef ur likt vinstrimennskunni vi sjlfs- nmissjkdm jflgum Vesturlanda, svipa og gigt ea eyni og geri a enn. etta flk tekur alltaf og sjlfrtt upp hvern ann mlsta sem er Vesturlndum hag og styur leynt og ljst ytri vini eirra, hverju nafni sem eir nefnast, vallt me mann og manngsku, lri og mannrttindi vrum. Vinstra flk er lka stugum httum eftir gum mlsta til a styja, en af v a etta eru j vinstri menn arf vallt a segja eim hvaa mlstaur s gur. eir hafa a sjlfsgu teki grurhsa- steypuna upp sna arma. Hr gefst eim gulli tkifri til a berja sr brjst, fordma og vandltast yfir vonsku Vesturlandaba. essu, eins og svo mrgu ru, svo sem plitskri rtthugsun hafa eir raunar fengi all marga kjna fylgd me sr sem mynda sr a eir su eitthva anna en vinstri menn, en flki, sem gekk, mist leynt ea alveg ljst erinda alris og glags kalda strinu stendur hvarvetna fremst flokki essu mli.

Heimsendafri (eskatlga lrra manna mli) var eitt hfuvifangsefni mialdagufringa. Tldu hinir lrustu menn mialda einsnt, a syndugt lferni mannanna, grgi eirra og illska mundi fljtlega kalla yfir eld og brennistein, pestir og kli uns mannkyni tortmdist me llu fyrir sakir vonsku sinnar, synda og almennrar flmennsku. Eskatlgum tkst aldrei a dagsetja heimsendi almennilega, hann drst von t viti og er ekki kominn enn. Minnir etta afar miki mlflutning eirra, sem grnastir eru og vitlausastir umrunni n til dags, en vinstri menn samtmans eiga fjlmargt sameiginlegt me hlrum vandlturum mialda. Auk ess er a varla tilviljun a heimsendaumran hfst alvru skmmu fyrir sustu alda- og rsundamt.
Fri, sem nna stejar a var a sgn essa flks upphaflega tvennu lagi, auk tv sund vandans. fyrsta lagi hefi syndugt lferni mannanna, grgi eirra og illska valdi alveg voalegri mengun, sem hafi gert gat snlagi, ekki norurhveli ar sem flestallt flki br, heldur byggum hinum megin hnettinum. eir, sem ekki brynnu lifandi slyppu ekki, heldur drukknuu. a vri nefnilega a hlna verinu af vldum tttnefnds syndugs lfernis mannflksins. Mundi v sinn brna, en hann er nnast allur fyrrnefndum byggum hinum megin hnettinum. Hafi muni san fla yfir lndin og lurinn, sem ekki brann drukkna skrlnuum eyimrkunum. g mun ekki hr fjalla um sngati. Um a skrifai g Moggann 1999 grein, abrsar Eldlendinga sem n er a finna vefsu minni (vey.blog.is). g lt ngja hr a benda a sngati hvarf tveim rum eftir a g skrifai greinina, en kom svo aftur og n er alveg ori ljst a etta er nttrufyrirbri, sem trlega hefur veri til staar fr upphafi kvartertma. Umran um gati hefur lka alveg agna. Allir virast smuleiis hafa gleymt tvsund vandanum nema tlvuframleiendur, tlvufringar og tlvuslumenn. eir eru enn a telja peninga. Eins mun fara um koldox- og grurhsa- umruna egar aftur fer a klna, en raunar virist klnun egar hafin. Spmennirnir munu aftur skra inn hi sn.


A lokum:

N veit g vel, a margir munu telja a g taki hr strt upp mig, egar g bendi alkunnar nttrufrilegar og sgulegar stareyndir gegn hlrum treikningum og ofurflknum tlvulknum hinna barmestu og lrustu vsindamanna. a er t af fyrir sig rtt a g er ekki vsindamaur g hafi fyrir meira en mannsaldri teki stdentsprf fr latnuskla ar sem allir gengu me bindi og kennarar voru rair. a kann ekki a ykja merkilegur grundvllur til a taka tt essari umru. Raunar hafa fjldamargir samtmamenn mnir gengi gegnum smu skla og hafa lrt a sama og g. Margir hafa trlega teki hrri prf en g, sem aldrei var neitt srstakt nmsljs, tt g hafi alltaf veri nokku gur nttrufri, landafri og sgu. eir hljta v a vita eins og g, a tlvulkn eru rf og t htt v hr er aeins um endurhlnun ekki hlnun a ra og eir vita lka, a jrin var ll miklu grnari egar loftslag var hlrra. eir egja um essa vitneskju sna sem mr finnst skrti. vert mti tala eir sumir hverjir, ekki sst forseti vor, me hyggjusvip og einhvers konar djpum, harmrnum undirtni meinlegra rlaga um loftslagsvandann og gnina sem yfir jararbum vofi ef hlnar eitthva smvegis aftur (sem ekkert bendir til a veri til lengri tma).

g dreg ekki dul a g tel a slendingar ttu egar sta a segja sig fr Kyoto- ruglinu. Fulltrar slendinga aljavettvangi ttu lka a nta sr menntun sna, v tlendingar vita greinilega fstir a sem slenskir embttismenn hljta a hafa lrt eins og g. slenskir fulltrar ttu a krefjast ess a htt veri a tala um hlnun, heldur vallt endurhlnun egar fjalla er um essi ml, svo og a orinu aftur veri skoti inn hvarvetna sem vi .


egar eir eigast vi skilmingameistarinn me kora sinn, og ursinn me kylfu sna, er a vallt s me kylfuna, sem sigrar. Meistarinn me alla sna ekkingu hinum msustu fettum og brettum, stum og sporum skilmingamanna ekki sns gegn kylfumanni, sem ekki tekur hi minnsta mark reglunum og rotar hann. Sumar kenningar eru ess elis, a r verskulda enga umru. r eru tm endaleysa sjlfum grundvelli snum. Svo var t.d. um gyinga- steypu vsindamanna nasista og svo er einnig um marxismann. a er t htt, ef ekki beinlnis mannskemmandi a rkra vi ungbna, hlra, sannfra marxista, naldarsinna, stjrnuspmenn ea ara sem ahyllast kenningar sem sjlfum grundvelli snum eru tm vitleysa. slkar kenningar, eins og grurhsasteypuna a beita kylfunni. Blsa rugli.

Grurhsamenn, Sameinuu jirnar, eir vsindamenn sem lgu nafn sitt vi IPCC og ekki sst stjrnmlamenn, hyggjast n safnast saman Kaupmannahfn til a bjarga jrinni. Raunverulegur tilgangur eirra er a enja t eigin vld, leggja nja skatta og allra helst leggja drg a einhvers konar alheimsstjrn ar sem eir sjlfir hafi vldin. Um essa samkundu er best a hafa or lafs p Laxdlu: a vil eg a eir ri sem hyggnari eru. v verr ykir mr sem oss muni duga heimskra manna brg er eir koma fleiri saman.

H.C. Andersen misskildi almenning gjrsamlega egar hann segir a flki hafi fari lpulegt heim eftir a barni hrpai. etta er rangt. Flki hefi rist a barninu, skamma a og svvirt. San hefi drengurinn hlaupi grtandi og rasskelltur heim mean flki hlt fram a hylla keisarann berrassaa.

annig var a.m.k. um okkur sem reyndum a benda flki kalda strinu, hvers kyns ft a voru sem skraddararnir Marx og Lenn hfu sauma keisarana Kreml. a kostai einungis fasistastimpil. standi n er ekki svipa. a strir gegn plitskri rtthugsun a malda minn gegn grurhsablari umhverfisverndarsinna og er raunar lka visjrvert og a hallmla konum, hommum, svertingjum, dvergum, feitu flki ea rum, sem eiga undir hgg a skja lfsbarttunni. En essu mli eins og mun tminn leia ljs hver hefur rttu a standa.

sland r Kyoto!

Eftirmli, sem ekki er jmlum:

g hef ur sagt, a vinstri menn hafa alltaf rangt fyrir sr. Alltaf. Ekki aeins a. Taki eir einhvern mlsta upp sna arma m bka me vissu, a s mlstaur er rangur, en allt etta ml er nasta dmi. Allt etta ml er ofboslegt og yfirgengilegt. a er engin tilviljun a gamlir vinir Stalns og annarra bla kommnista hafa teki essu blari fagnandi. arna sj eir mguleika a fordma og vandltast yfir vonsku Vesturlandaba og grafa undan eim og hagsmunum eirra. eir tra v m.a. a meint aukning koldoxs 0.038% gufuhvolfsins muni stefna jrinni og mannkyninu gltun. v er haldi fram, a a hafi veri 0.028% fyrir inbyltingu, og essi frnlega litla aukning s n einhvers konar "gn" vi allt lf jrinni. Um etta snst mli. trlegt, en satt.Mr bkstaflega sundlar og svelgist egar tali berst a essari steypu.

(Raunar er g alls ekki viss um a tlur um koldox fyrir inbyltingu su fyllilega reianlegar).

sland r Kyoto!


Ei veldur s, sem varar

essi grein birtist Morgunblainu jl 1993 tilefni ess a var nafstain goslokahti minningu 20 ra n frekari eldvirkni. Hvers kyns umra um gfurlegu httu, sem vofir yfir Vestmanneyingum hefur veri kf. m geta ess a Pll Imsland jarfringur skrifai prilega og mlefnalega grein til andsvars mr, ar sem hann bendir m.a. a til su margir arir stair ar sem astum svipar til Vestmannaeyja, en a breytir v ekki a httan arna er gfurleg. g er svolti tengdur eyjunum, v afi minn, Gunnar lafsson kaupmaur og tgerarmaur, ttaur fr Sumarliab Holtum, stofnai snum tma m.a. Tangaverslun Eyjum. Fair minn var ar uppalinn og leit sig sem Vestmannaeying, tt fddur vri uppi landi. Sjlfur hef g oft komi til Eyja og veri ar vertarbtum. Httan vofir enn yfir Vestmannaeyjum og fer sst minnkandi me runum.

essu ri er minnst Vestmannaeyjum atburar, sem gert hefur r frgar um allan heim. Ekki skilja allir hve litlu munai a r yri hryllileg martr. Fyrir tuttugu rum hefu geta ori arna mestu voaatburir sem duni hafa yfr essa j fr upphafi byggar landinu.

a er kunnara en fr urfi a segja, a mjg va slandi, aallega suvestur- og norausturhlutum landsins, httar svo til a bygg er ngrenni eldstva. annig er ll bygg Suurnesjum, og einnig sjlf Reykjavk, mismikilli fjarlg fr sprungum sem vita er a gosi hafa sgulegum tmum ea a.m.k. ekki lngu fyrir landnmsld. Fram hj slku er ekki hgt a komast, ef bygg a haldast landinu. Einn staur hefur algera srstu, ekki aeins slandi, heldur trlega llum heiminum. ar er einn af fjlmennustu kaupstum landsins ekki aeins byggur ngrenni vi virka eldst, sem gaus fyrir fum rum og getur gosi aftur hvenr sem er, heldur beinlnis ofan henni. essu tvennu er reginmunur.

mjg grfum drttum er Heimaey eldfjall hafsbotni, midepill mikils, ungs eldstvaklasa undan suurstrnd landsins. Myndar Heimaey samt nlgum minni eldfjllum sjvarbotni (eyjum) hstu tinda klasans. Undanfarnar rsundir hafa msar sprungur Heimaey gosi flugum gosum, sem fjll hafa myndast af. Meal eirra er t.d. Heimaklettur (sem er ekki lkur Eldfelli, en nokku sorfinn af brimi), Strhfi o.fl. ll fjll Heimaey eru myndu svipaan htt: Sprungur opnast og mynda fjll, sem eru n mismiki veru af sjvargangi. Stundum rennur einnig hraun. annig hkkar Heimaey r sj smtt og smtt. Yngst hinna eldri fjalla er Helgafell, en Eldfell myndaist eftir langt goshl sem einskonar afleggjari fr v. essi fjll eru nnast sem fur baki hinnar eiginlegu eldstvar, sem er Heimaey ll. kvosinni milli riggja slkra fna stendur Vestmannaeyjakaupstaur.

rnesog Rangrvallasslum, og reyndar var, hafa menn oft ori fyrir skakkafllum af vldum Heklu. A ba grennd fjallsins felur sr nokkra httu og engum dettur hug ar um slir a byggja sr barhs, hva heilan kaupsta, sjlfum Heklutindi. Einmitt etta hefur veri a gerast ofan annarri strri og virkri eldst grenndinni tuttugu r og enginn sr neitt athugavert vi a.

Vestmannaeyjar hfu haft hgt um sig sundir ra og er a og ekki sur hitt, a fyrir einhverja Gus mildi var ekki mannskai 23. janar 1973 er vafalaust hfuskring essa andvaraleysis. Me Surtseyjargosinu, og svo Heimaeyjargosinu var essi mikla eldst hins vegar virk n. Enginn jarvsindamaur treystir sr n til ea reynir a hafna eim mguleika a arna kunni a gjsa aftur innan frra ra ea ratuga. Margir eirra segja raunar n ess a geta byggar eyjunum, eins og a s aukaatrii mlinu a eldvirknin, sem lengi hefur veri Ktlu, hafi n flutt sig um set til Vestmannaeyja. Er gn eirra um uppbygginguna Heimaey undarleg, ekki sst vegna ess a einna flest gos Vestmannaeyjaklasanum hafa einmitt ori Heimaey, enda er hn af eim skum langstrst. munu einhverjir eirra hafa vara vi essu skmmu eftir gos, en ekki var hlusta.

rtt fyrir framkvmdagleina, sem hefur veri svo einkennandi fyrir jina sustu ldina ea svo, kemur stundum upp einhvers konar minnimttarkennd gagnvart tilteknum verkefnum, sem voru fyrri kynslum ofvaxin. annig tti um langa hr hugsandi a bra lfus ea jrs, leggja veg yfr Skeiarrsand ea leggja vegi ea byggja brr yfirleitt. Forfeurnir hfu ekki treyst sr til ess. etta vri alltof drt. Enn eimir eftir af essu egar malbikun vega ber gma, tt hglega mtti teppaleggja nnast hvern einasta vegarspotta landinu fyrir andviri rfrra af eim skuttogurum, mjlkurbum, fiskeldisstvum, lonubrslum, frystihsum ea lodrabum, sem bygg hafa veri a rfu og eru n minna en einskis viri. Eitt essara mla er hfn vi Dyrhlaey. a ykir svo drt. Vestan Dyrhlaeyjar m vel gera gta hfn me minni tilkostnai en margir halda, en fr eirri hfn mtti skja ll helstu mi Vestmannaeyjabta, allt austan fr Inglfshfa vestur fyrir orlkshfn. Slk hfn kmi ekki aeins Vestmanneyingum og rum bum Suurlandskjrdmis til ga, heldur mundi hn skapa tmamt samgngu-, bygga- og atvinnusgu landsins alls. essa dagana er mjg rtt um a auka framkvmdir, ekki sst vega- og samgngumlum m.a. vegna vaxandi atvinnuleysis. F a sem nlega hefur veri vari til bygginga eirra gtra sem vondir menn nefna stundum Borgarbragga" og Strublu" hefi duga til a hrinda framkvmdum vel af sta, svo ekki su taldir eir fjrmunir sem fyrrum menntamlarherra setti endurbyggingu jleikhssins, sem var a mestu rf. fugt vi essar byggingar og fjldamargar arar mundi slk hafnarger skila llu jarbinu geysimklum ari, v hfn essum sta hltur a vera einhver besta fjrfesting sem landsmenn hafa rist ratugum saman.

En vkjum aftur a eldgosum. Dyrhlaey er vissulega ngrenni Mrdalsjkuls, sem iulega hefur gosi, ekki sst Ktlu. munu ess vart dmi a jkulhlaup hafi gengi yfir Mrdal vestan Dyrhlaeyjar. Vert er a benda a tt hraunfl og jkulhlaup su miklar nttruhamfarir, er hgt a forast au, s landrmi ngt og vivrun gefin. Allt ru mli gegnir Heimaey. ar er s mguleiki raunverulega fyrir hendi, eins og sannaist 1973, a jrin bkstaflega opnist undir ftum manna, spjandi eldi og eimyrju. Hvert a flja? a mtti halda, a einhverjir hefu urft a farast eldinum egar sprungan opnaist 23. janar 1973 til ess a Vestmanneyingar og arir skildu, hvlk dauans alvara hr er ferum. hefi veri fari varlegar a flytja aftur heim. Skynsamlegast vri a yfirgefa eyjuna alfari. Annar kostur vri a sjklingar, brn og gamalmenni flyttu til meginlandsins, en enn vri arna verst ar sem starfai fullfrskt flk besta aldri, tilbi til a hlaupa btana jafnskjtt og srenur vru eyttar til marks um gosra undir eyjunni. g ver a jta a g er ekki bjartsnn a etta veri hlusta fremur en Kassndru hina grsku til forna. Engir slendingar eru jafn bundnir heimahgum snum og Vestmanneyingar. eir hafa skapa sna eigin menningu og barist vi nttruflin og sigra fr upphafi slandsbyggar. eir sigruu meira a segja jareldinn 1973, og halda kannski sumir a eir geti a aftur. En jafnvel eir geta ekki ri v hvar jarskorpunni knast a rifna. 1973 var a austan Helgafells. Nst gti hn opnast annars staar, kannski vestan Helgafells. duga engin mannalti.

a er ekki tlun mn me essari grein a hra flk og skelfa, llu heldur er g a reyna a koma viti fyrir a. Sjlfur er g dlti tengdur Vestmannaeyjum og ykir vnt um eyjarnar og ba eirra. Einhver verur a taka bla fr munni um etta ml. Kannski eru lkurnar gosi litlar, vonandi engar. Hver veit a? Eitt er alveg vst: httan er allt of mikil. Of miki er hfi. a er til of mikils tlast a reikna me, a kraftaverki fr janar 1973 endurtaki sig.

Jkullinn kemur


g sendi essa grein inn Moggann undir fyrirsgninni "Er heimurinn a vera geggjaur?" hinn 21. nvember s.l., en breytti fyrirsgninni og geri smvgilegar breytingar texta. Hn kemur nna sunnudagsblainu, nokku seint, v rstefnu frlinganna Bali er loki. g s enginn srstakur adandi Bush forseta, er a vafalaust hans mesta afrek a koma veg fyrir a grautarhausinn Al Gore yri forseti.

asemoftastvantarallaessaumruer,aallir,jafnvelandstingar"umhverfisverndarsinna"

virast telja a einhvers konar "umhverfisvandi" fylgi v a eitthva hlni. etta er alrangt. Jafnvel tt hitastig hkki um 4-5 grur (sem er hugsandi) vri a rauninni hi besta ml. Ekkert er a ttast.


g man a vel, egar g var Austurbjarsklanum fyrir hlfri ld ea svo, lngu ur en hann var fjlmenningarskli, a mr og jafnldrum mnum var sagt, a veur hr hefi veri miklu hlrra fyrr ldum en a er n. Ekki yrfti anna en fara nstu mgrf, ar sem strir trjstofnar vitnuu um miklu grskurkara sland en a sem vi ekkjum. g man lka, egar g var skmmu sar gagnfrasklanum vi Lindargtu, a okkur var bent stareynd, a fyrir rfum rsundum, skmmu fyrir daga Forn- Egypta, var Sahara- eyimrkin grasi grin sltta, yfir a lta eins og jgarar Austur- Afrku eru dag, jafnframt v a sland var jklalaust a mestu. etta skri kennarinn svo, a uppgufun r hfunum hefi veri meiri. Auk ess hafa allir lrt, sasta lagi elisfri 9. bekkjar grunnskla, a hltt loft tekur til sn margfalt meiri raka en kalt. Raki gufuhvolfinu var v miklu meiri en n og ar me rkoman.

Um etta arf ekki a deila. Miklar mannvistarleifar eyimrkum hvarvetna, rhringir trja, jurta- og draleifar og talmargt anna er til vitnisburar um essa stareynd, sem mjg lengi hefur veri vitu. Jklar slandi hafa t.d. aldrei veri meiri san jkulskeii (sem ffrir kalla sld) en eir voru um aldamtin 1900. essi hga klnun og ornun jararinnar gengur, eins og alltaf er um veurfar, sveiflum, og sveiflum innan sveiflum. Hita- og rakakrfan er hlykkjtt, en hn hefur vsa, rtt fyrir allar sveiflur, afdrttalaust niur vi 6-7 sund r. Allir kannast vi litlu sldina sem ni (grflega) yfir tmabili fr 1300-1900, en nnur ltil sld sem var miklu hlrri, hefur lengi veri kunn, en hn hfst eitthva kringum 500 f. Kr. og ni inn fyrstu aldir okkar tmatals. lagist bygg af noranverri Skandinavu og gresjur Mi- Asu skrlnuu og uru r eyimerkur sem ar eru n, en etta hvoru tveggja tti mikinn tt a hrinda af sta jflutningunum miklu.

Loftslag er n 4-5 stigum kaldara, jklar strri og eyimerkur miklu vttumeiri en var fyrir feinum sundum (ekki milljnum) ra. Meginjklar Suurskautslandinu og Grnlandi brnuu ekki og mealyfirbor sjvar, a frtldu landirsi og landsigi, hefur sralti breyst. etta eru umdeildar, hagganlegar stareyndir, sem g hef vita um san sku og hlt ar til fyrir feinum rum a vru alekktar. Ef af hverju koma r hvergi fram umrunni? Hvar hafa essir menn veri, sem tala um einhvern voalegan loftslagsvanda, ef veri hlnar svolti aftur? g n essu ekki. Hva er a ske?
Meira a segja slenskir ramenn taka undir etta undarlega tal. a er kannski hgt a fyrirgefa tlendingum, v nttrufrikennsla virist molum erlendis, en slendingar ttu a vita meira. g get fullyrt, a a var gerlegt a n stdentsprfi fr eina menntasklanum Reykjavk minni t og tt aalnmsgreinin vri latna, n ess a vita etta. Hvers vegna tala eir svona?

Sameinuu jirnar, sem minna meira mlfundaflag grunnskla ea einhvers konargjrspilltan saumaklbb undirmlsmanna og kvenna, hafa nlega borga fyrir og sent fr sr skrslu. a er ekki a sem stendur essari skrslu, sem er merkilegt, heldur a sem ekki stendur henni, og a er etta litla or: aftur.

ar kemur hvergi fram, a jafnvel a vri rtt (sem er nr rugglega fsinna) a hitastig hkki um 2- 4 grur essari ld, tknar a ekki anna en afturhvarf til ess raka, hlja loftslags, sem rkti tmum vkinga, ea Rmverja (enn hlrra) ea Forn Egypta (hlrraograkara en hj Rmverjum), ea, sem vri best af llu loftslagi sem rkti svonefndum borelskum tma, fyrir 7-10 sund rum, egar sland var jklalaust og Sahara algrin. Tlvulkn eru gjrsamlega rf. Aeins arf a rekja mannkynssguna (ekki jarsguna) afturbak um feinar rsundir.


N hef g enga tr v a s smvgilega endurhlnun og uppsveifla hitastigi, sem n rkir veri varanleg, og hr er ekkert rm til a ra frnlegu og furulegu steypu, sem hrr hefur veri kringum lofttegund, sem samt vatni og slarljsi myndar sjlfa undirstu lfsins jrinni, nefnilega koldox. vil g benda , a ef aukning koldoxs andrmsloftinu getur ori til a hgja eirri hgu, en ruggu run tt til ns jkulskeis, sem virist umfljanleg er hn hi besta ml. a er alveg ljst, a slendingar ttu , jafnframt v a segja sig alveg fr Kyoto- ruglinu a ganga li me jarhitasvum og eldfjllum landsins og veita sem allra mestu koldoxi t gufuhvolfi, v jkulskeii (sldin) kemur fyrr ea sar og landi verur enn einu sinni skafi niur klpp. Ekkert verur eftir af byggingum og strei slendinga anna en feinar borholur og jargng djpt undir jklinum. a er etta sem umhverfisverndarsinnar hyggjast koma til leiar me Kyoto- brlti snu, og g spyr: Er heimurinn orinn geggjaur?











Grurhsahrif vru g

essi grein er Mogganum dag, en g vil benda lesendum srstaklega greinina, hr fyrir nean, sem skrifu var sumari 1999 um sngati. g hef raunar fjldamargt fleira a segja um essi ml, en um Kyoto- bkunina, "umruna" og alla essa steypu m hafa or lafs P Laxdlu:

"Vond eru heimskra manna r, en v verri, sem eir koma fleiri saman".




g veit vel, a egar menn lesa fyrirsgn essarar greinar munu eir telja, a n hafi g endanlega fari r lmingunum. En svo er alls ekki. Mr er full alvara.
g lri, eins og arir sem gengi hafa gegnum sklakerfi hr a vi lifum n sld, tt hlskei s. raun er loftslag n afar kalt, s mia vi jarsguna heild, og raunar einnig mlikvara nverandi hlskeis, sem hfst me gfurlegu fli fyrir eitthva um tu-tlf sund (ekki milljn) rum. Hljast og rakast var fyrstu rsundin, en san fyrir um 6-7 sund rum, skmmu fyrir daga Forn- Egypta, fer loftslag hgt klnandi og ornandi. essi klnun er ekki jfn, en tt hita- og rakakrfan s hlykkjtt, liggur hn afdrttarlaust niur vi, mnnunum og gjrvllu lfrkinu til mlanlegs tjns.

Menn hafa fundi merki um 20 ea fleiri hlskei nverandi sld, sem stai hefur allt a rjr milljnir (ekki sundir) af 4.500 milljna ra sgu jararinnar, og hafa sum eirra augljslega veri miklu hlrri en a sem n rkir. Um stur eirra, og sjlfrar saldarinnar, er ekkert vita me vissu. Fundist hafa merki um nokkrar arar saldir fyrri tmaskeium, en r hafa veri tiltlulega stuttar s mia vi heildarlengd jarsgunnar.

Menn hljta a hafa lrt eins og g, a mest alla milljara ra sgu jararinnar hefur hiti veri allt fr tu og stundum allt a 20 stigum hrri en n, og ltill, og oftast enginn s vi heimskautin. Mest alla jarsgu slands, .e. fyrstu 15-20 milljn (ekki sund) rin ar til nverandi sld hfst, var loftslag og grur hr svipaur og n er Norur- Kalifornu, svo sem sj m surtarbrandslgum og steingervingum Tjrnesi og var. Slkt loftslag er slandi og jrinni allri elilegt, ekki saldarkuldinn, sem n rkir, rtt fyrir hlskei.

Fyrstu rsundin eftir fli mikla, sem markar upphaf nverandi hlskeis var loftslag norurslum a.m.k. 4-5 stigum hlrra en n er, miklu heitara en jafnvel ofstkisfyllstu spmenn heimsendafringa ntmans, svokallara umhverfisverndarsinna gera r fyrir svrtustu spm snum. Meginjklar Suurskautslandinu og Grnlandi brnuu ekki og yfirbor sjvar var sralti hrra en n. sbirnir lifu gu lfi rlti norar en n.
var sland nnast parads jru samanburi vi a sem n er, enginn Vatnajkull, aeins feinar jkulhettur hstu tindum og landi allt grnt og grri vafi. Allt lfrki tk vi sr. Gfurleg landflmi va um heim, sem hfu veri ltt byggileg vegna kulda ea urrka, uru n aftur lfvnleg mnnum, drum og jurtum. Uppgufun r hfunum jkst, og hi hlja loft gat teki til sn meiri raka en ur. Sahara- eyimrkin var grasi grin og ttbygg mnnum og skepnum. San klnai hgt og hgt og ornai, svo byggin frist til strandar og Nlardalinn. essi run ni hmarki um aldamtin 1900, en voru jklar slandi og annars staar meiri en nokkru sinni fr v jkulskeii. Jafnframt v a Vatnajkull og arir smjklar norur- og suurhveli hafa veri a myndast hafa eyimerkur hvarvetna veri a stkka, uppgufun minnkar r hfunum, og kalt lofti inniheldur minni raka en fyrr. Enn tmum Rmverja voru borgir reistar blmlegum landbnaarhruum Norur- Afrku, ar sem n eru sandldur einar.
Jrin stefnir hjkvmilega inn ntt jkulskei eftir nokkur sund r. Allt a riggja klmetra ykkur jkull mun aftur leggjast ar yfir, sem msar helstu borgir Vestur-Evrpu og Norur- Amerku standa n.
etta er engin barnaleg heimsendasp, etta hefur gerst 20 sinnum ea oftar nverandi sld og mun alveg rugglega gerast aftur. Grurhsahrifin, ef einhver eru, gtu hugsanlega hgt essari run ea stva hana. Vonandi fer svo.


a eru engin srstk tindi, a mesti vinur alls sem lifir, er frost og kuldi. etta vita allir. Skynlausar skepnur, fuglar, fiskar, skordr, grs og jurtir vita etta og leita v vallt hljuna. Umhverfisverndarsinnar, vita etta hins vegar augljslega ekki. eir, og margir stjrnmlamenn, t.d. Al Gore fyrrum varaforseti, hafa fengi flugu hfui a hljan, vinur alls sem lifir, s vond. Hin meinlokan er enn undarlegri, en hn er s, a heimurinn muni farast, ef hlnar eitthva agnarlti aftur nstu hundra rum.

g vil undirstrika etta litla or aftur alveg srstaklega. a heyrist nefnilega aldrei umrunni. Alltaf er tala um hlnun aldrei, eins og rtt er, um endurhlnun. En af hverju allur essi tti vi hljuna? Mr snist stan vera augljs: murlegt stand nttrufrikennslu austan hafs og vestan. a er slmt hr, en utanlands virist standi enn miklu verra. Hinir erlendu fjlmilamenn, sem ttu upptkin a umrunni um grurhsahrifinog ra henni, virast almennt hafa veri tossar skla, og stjrnmlamennirnir, sem kvaranir taka, a mestu t fr skrifum fvsra sifrttablaamanna, snast hafa veri lka grnir flestum nmsgreinum.

g endurtek og undirstrika: Grurhsahrif vru g!








| Breytt 2.10.2007 kl. 15:05 | Sl | Athugasemdir (3)

24.9.2007 | 15:06
abrsar Eldlendinga

essi grein birtist fyrst Mogganum gst 1999, en hn hefur engu tapa gildi snu. vert mti. sngati hvarf nokkrum rum eftir birtingu greinarinnar, en kom svo aftur, og a er ori alveg ljst, a hr er um nttrufyrirbri a ra, h brlti mannanna.Barnalegar yfirlsingar um a eitthver aljasttmli um sskpa og abrsa hafi tt tt minnkun sngatisns er ekki anna en hjktlegt yfirklr. V.E.

HEIMSENDAFR gengur n yfir lndin og nja rsundi vafalaust tt v. etta er ekki fyrsta sinn, v sari hluta tundu aldar breiddist s hugmynd sem eldur sinu um hinn kristna heim, a dmsdags vri a vnta ri 1000. Mundu kristnir einir bjargast, en heinir brenna vti. Hfst n eitt mesta kristinbostak sgunnar, og kristnaist Mi- og Austur-Evrpa fum rum samt Gararki, svo og Danmrk, Noregur, Grnland og sland.
Heimsendirinn, sem lofa hafi veri ri 1000, lt sr standa, og hefur kirkjan san ekkert vilja ra fri. Hn hlt fast hina gfurlegu landvinninga sna. Heimsendafrsins mikla er t.d. hvergi geti eirri ritskouu slendingabk sem varveist hefur. Raunar hefur lengi veri prvatskoun mn, a a hafi veri heinir menn, sem bentu umhverfi og sgu: "Hverju reiddist Gu..." (ekki goin) egar eldgos hfst ar sem ingheimur, ea a.m.k. hinn kristni hluti hans, bei ofvni eftir heimsendi, skjlfandi beinunum, ingvllum ri 1000. Eldgosi var tlka sem upphaf heimsendisins. slendingabk er eina fornriti, sem vita er um me vissu, a kirkjan ritskoai og beinlnis breytti og mr finnst afar lklegt, a hin fleygu or Ara um a "hafa a, sem sannara reynist" vsi til ritskoara hans.
Heimsendafri (eskatlga lrra manna mli) var eitt hfuvifangsefni mialdagufringa. Tldu hinir lrustu menn mialda einsnt, a syndugt lferni mannanna, grgi og illska mundi fljtlega kalla yfir eld og brennistein, pestir og kli uns mannkyni tortmdist me llu fyrir sakir vonsku sinnar, synda og almennrar flmennsku. Eskatlgum tkst aldrei a dagsetja heimsendi almennilega, hann drst von t viti og er ekki kominn enn. Minnir etta afar miki mlflutning eirra, sem grnastir eru og vitlausastir "umrunni" n til dags.
Fri, sem nna stejar a er a sgn essa flks tvennu lagi. fyrsta lagi valdi syndugt lferni mannanna, grgi eirra og illska alveg voalegri mengun, sem hafi gert gat snlagi, ekki norurhveli ar sem flestallt flki br, heldur byggum hinum megin hnettinum. eir, sem ekki brenni lifandi sleppi ekki, heldur drukkni. a s nefnilega a hlna verinu af vldum tttnefnds syndugs lfernis mannflksins. Muni v sinn brna, en hann er nnast allur fyrrnefndum byggum hinum megin hnettinum. Hafi muni san fla yfir lndin.
Tlvufringar, framleiendur og seljendur hafa svo komi sr upp rija frinu, en um matarholu eirra verur ekki fjalla hr, enda fellur "2000-vandinn" fremur undir markasfri en eiginlega heimsendafri.

tfjlubltt ljs myndar snlagi
Byrjum snvandanum: g jta fslega, a g man nsta ftt r eirri takmrkuu efna- og elisfri sem kennd var mladeild MR sjunda ratugnum. man g nokkur mikilvg atrii um sn, sem g veit ekki betur en su enn almennt viurkennd og standi hggu. Hefur vaki svaxandi undrun mna undanfarin r, a enginn skuli hafa au bent, svo alkunn sem au eru.
fyrsta lagi: sn er ekki fgt lofttegund, sem aldrei kemur aftur egar hn eyist, heldur einfaldlega hreint srefni annarri mynd. Sameind sns hefur rjr frumeindir sta tveggja venjulegu srefni og hefur a v allt ara eiginleika, er m.a. eitra. ru lagi: Stug nmyndun sns r srefni sr sta nttrunni, t.d. vi eldingar, og allir ekkja snlykt, sem gs upp egar skammhlaup verur rafmagnstkjum. a myndast einnig m.a. blvlum og tfjlublum lmpum.
rija lagi, og a sem mestu mli skiptir: snlagi verndar ekki einungis jrina gegn tfjlublum geislum slar, heldur er beinlnis mynda af eim.
etta m sj einkar vel vi bi heimskautin, en ar er snlagi ykkast haustin, egar tfjlublir geislar slar hafa skini unnt srefni efstu lgum gufuhvolfsins mnuum saman og breytt v sn. Jafnskjtt og heimskautanttin skellur fer sni aftur a breytast srefni og lagi a ynnast, enda er sn miklu stugra en venjulegt srefni. taka vi svonend kolflorsambnd (CFC), sem eya sni og ekki koma nema af afar litlu leyti r sskpum og abrsum, heldur hafa streymt r irum jarar rlitlu magni fr v hn var glandi eldhnttur og hafa alla t veri til staar sem snefilefni gufuhvolfinu.Verur snlagi v ynnst vorin, en jafnskjtt og slin, og ar me tfjlubltt ljs, fer aftur a skna ykknar a n ar til a nr hmarksykkt nsta haust. Fjarri heimskautunum, ar sem tfjlubltt ljs slar skn srefni gufuhvolfinu alla daga rsins er snlagi stugt allan rsins hring, og engin marktk breyting ykkt ess hefur ar nokkurn tma mlst.

Hvar er sngati norurhveli?
Samkvmt kenningum grningja veldur loftmengun sngatinu suurhveli.
etta er skrti. Vegna snnings jarar og miflttaafls skiptast veurkerfi norur- og suurhvels a mestu tvennt vi mibaug. S mengun, sem verur til inrkjunum norurhveli kemst ekki nema a afar litlu leyti suur hitabelti, hva langt suur fyrir a. Og hvers vegna er ekkert sngat norurhveli, ar sem yfir 90% mengunarinnar vera til?
Samkvmt nlegum tlum S.. fara um 6,4% inaarmengunar heimsins fram hitabelti og suurhveli. Lndin, sem nefnd eru, eru flestll hitabeltinu a meira ea minna leyti. Strborgir tempraa beltinu syra m telja fingrum sr, og r eru allar nsta ngrenni hitabeltis, lka langt fr suurskauti og Flrida er fr norurskauti. ar fyrir sunnan er mengun nnast engin, trlega langt innan vi 0,001% af heildinni. Tempraa belti syra er a mestu aki vttumesta, ffarnasta, og jafnframt mengaasta thafi jararkringlunni, og sunnan til ba miklu fleiri saukindur en menn. smu breiddargrum norurhvels, sem er jafn strt, er hins vegar m.a. a finna Bandarkin, Evrpu, Rssland, Kna og Japan. ar vera 93.6% heildarmengunarinnar til, samkvmt fyrrnefndum tlum, a hluta til inni sjlfu norurheimskautssvinu. En hvar er sngati?
Umfer flugvla hloftunum er talin einkar skaleg snlaginu. Suurskautslandinu hafa asetur feinir vsindamenn, miklu frri en bar vi Grettisgtu Reykjavk. Feinar lgfleygar flutningavlar fra eim vistir nokkrum sinnum ri. Um ara mengun er ekki a ra.
Um hloftin yfir norurheimskautssvinu, sem er jafn strt, fara hins vegar risastrar faregaotur meira en hundra sund sinnum ri hverju. ar ba milljnir manna og strar, mengandi borgir bor vi Murmansk eru langt inni sjlfu heimskautasvinu. Og g spyr aftur: Hvar er sngati norurhveli?

Kuldi meginstan
g s gta skringu sngatinu ltilli grein erlendu blai fyrir nokkrum rum og var hn hf eftir hpi vsindamanna vi bandarskan hskla, sem veri hfu vi rannsknir Suurskautslandinu. essi skring samrmist ekki eirri "plitskri rtthugsun" sem n er tsku a fylgja, v mengunarkenningunni er alfari hafna, enda segja eir enga slka mengun hafa fundist. Var greinin v hf ltt berandi sta innsu, en meginatriin voru eftirfarandi:

Gufuhvolfi s dlti grynnra yfir Suurskautslandinu, enda heimskauti sjlft um riggja klmetra h, en miklu meira mli skipti frosti, sem ar rkir, sem getur ori allt a 100 stig. essi fimbulkuldi hgi llum efnabreytingum, ar meal ummyndun srefnis sn sumrin. Hitastig hafi fari lkkandi ar syra undanfarin r og s a, samt auknum slblettum lklegasta skringin tmabundinni stkkun sngatsins. telja eir lklegt a sngat hafi veri til staar alla nverandi sld, ea um 3 milljnir ra, stkka kuldaskeium, en minnka hlvirisskeium eins og v sem n rkir. norurhveli s miklu hlrra og v ekkert sngat.
Skringu v, hvers vegna ekkert sngat fannst aljlega jarvsindarinu 1958 segja eir lklega vera, a mlingaaferir hafi veri frumstari en n, enda hafi enginn veri a leita srstaklega a essu fyrirbri, sem var enn ekkt.
a er athyglisvert, hve fir alvru vsindamenn hafa vilja koma nlgt "umrunni" um sngati og a sama gildir einnig og ekki sur um hina "umruna", .e. um "grurhsahrifin" en um hana mun g fjalla sar. eir, sem anna bor tj sig eru gjarnan me prf einhverri allt annarri frigrein. Yfirlsingar drafrings ea grasafrings um veurfrileg efni eru lka marktkar og t.d. yfirlsingar tannlknis um verkfri ea jarfrings um stjrnufri.
v er a, a essi "umra" hefur a mestllu leyti veri hndum erlendra blaamanna, sem augljslega skortir lgmarks undirstumenntun, ekki aeins nttruvsindum, heldur barnasklalandafri, vita t.d. ekki, hve sraltil bygg er suurhveli jarar og halda einfeldni sinni a fyrst norurhveli s menga hljti suurhveli a vera eins. Stjrnmlamenn, sem eru lka grnir landafri sem ru, taka san kvaranir t fr skrifum sifrttablaamanna, enda lklegt til vinslda. a strir nefnilega gegn rkjandi "plitskri rtthugsun" a malda minn gegn "umhverfisverndarsinnum", er lka visjrvert og a hallmla konum, hommum, svertingjum, dvergum, feitu flki ea rum, sem eiga undir hgg a skja lfsbarttunni.

Sem dmi um endaleysuna m taka kenningu a sngati s af vldum abrsa. Systir jararba eru Eldlendingar. Samkvmt kenningum "umhverfisverndarsinna" hltur abrsanotkun essa ftka flks a vera ein meginstan fyrir sngatinu, v a frtldum fyrrnefndum vsindamnnum Suurskautslandinu, sem nota rugglega mjg lti hrlakk, er ekki um ara abrsa a ra suurhveli jarar nr heimskautinu. Mikil er v synd Eldlendinga, sem eru lka margir og bar Breiholtshverfi Reykjavk og lka langt fr suurskauti og Lundnabar eru fr norurskauti.
Ea eiga kannski saukindur Patagnumanna skina?
A lokum: Vandamli er ekki skortur sni, heldur offramleisla ess. a myndast sem fyrr sagi blvlum og er ein meginuppistaan strborgarmengun ntmans. Hefur sneitrun ori ar sundum a bana undanfarin r.
sngati hefur engan drepi.
Og g spyr allra sasta sinn: Ef mengun er orskin, hvar er sngati norurhveli?







| Breytt 2.10.2007 kl. 15:23 | Sl | Athugasemdir (0)

11.8.2007 | 14:54
Kyn-leg hugleiing "R- degi"



a vri fjarri mr a hallmla konum, hommum, svertingjum, dvergum ea feita flkinu. a vri ljtt, og g er ekki d. Hinu er ekki a leyna, a mr hundleiist brlt essa flks, ekki sst svonefnd rttindabartta neanindar- rstihpanna tveggja, femnista og hmsexalista.

Neanindar- rhyggja mis konar er n tsku og ykir fn, enda ttu fr Bandarkjunum, landinu sem vinstri menn stela hugmyndum snum fr, en akka fyrir me hatri. ar vestra hefur komi ljs, a msar kynhneigir, sem menn einu sinni klluu fsnir og tldu einfeldni sinni vera - elilegar, .e. - nttrulegar, eru raun hi besta ml. eir sem einu sinni voru kallair fugir, ef ekki beinlnis ramm- sdmskir, eru n samkynhneigirog flottir. Meira a segja S/M ykir kink og fnt. Konur halda upp V- daginn me pomp og pragt, og hommar fara skrgngu R- daginn og v ekki a?
etta er allt gu lagi og sama er mr. g hiri hvergi um, hva anna flk gerir svefnherberginu heima hj sr. ykir mr flkunarheigin, sem einkennir marga Bandarkjamenn, svo og mlsvara neanindar- xlunarfra- og lkamsopa- rstihpanna tveggja, hmsexalista og femnista, alveg srstaklega hvimlei. a minnir mig helst flk, sem sfellu arf a vera a segja rum, hva a hafi veri a gera klsettinu.


Uppkoma alingiskvenna sasta V- degi fannst mr merkileg og skemmtileg. Hva skyldi orgeir Ljsvetningagoi hafa sagt? Ea Njll? Ea Skarphinn?


En allt etta umburarlyndi kallar andstu sna. Enginn heilvita maur orir n ori a gefa sig tal vi kunnug brn. a kostar vibjslegar, viurstyggilegar sakanir. N er mjg tsku hjnaskilnaarmlum, og ekki aeins Bandarkjunum, a saka eiginmanninn um kynferislega misnotkun. Konurnar, sem bera vibjinn bor vita vel, a r komast upp me a reittar. slkum mlum dugar iulega skunin ein, h mlavxtum, svipa og galdra- rttarhldum fyrr ldum. Ofstki er yfiryrmandi og fullkominni andstu vi allt umburarlyndi.


g man a Flosi sagi einhvern tma jviljanum, a naugun vri kynferislegt atferli, anga til bum ykir a gott. etta var gamla daga. N vri hugsandi a lta slkt fr sr fara. Flosi yri lgsttur. Alrisflin skja stugt .

Ein kynhneig, sem raunar er alveg srlega vibjsleg, hefur alveg ori tundan llu frjlslyndinu, nefnilega barn- kynhneig. Hvers vegna? essir menn geta beitt alveg nkvmlega smu rkum og hommar. eir ra ekki vi sig, en allri eirri sjkdmavingu, sem gengur yfir Vesturlnd virist enginn geta s, a eir eiga frekar heima gesjkrahsi en fangelsi.

n ess a g vilji nokkurn htt verja essa menn vil g benda , a gegnum tina hefur a alls ekki alltaf veri ljst, hva er barn. Raunar m fullyra me vissu, a bkstaflega allir nlifandi slendingar, ar meal Stgamtakonur, eru afkomendur barnaninga ntmaskilningi, v algengur giftingaraldur fyrr ldum var hr sem annars staar 12-14 r, og stundum yngri. Svo er enn dag mrgum lndum heims. Eftir a Khomeini erkiklerkur komst til valda ran me hvrum stuningi vinstri manna og Amnesty, var giftingaraldur frur niur nu r samkvmt Sharia- lgum, en yngsta kona Mhammes spmanns var einmitt nu ra gmul. Raunar m geta ess til gamans, a a er nnast hugsandi, a Mara mey hafi n nverandi lgaldri, egar hn tti Jes.


Fleira er skrti. Framleisla barnaklmi er viurstyggilegur, geslegur glpur, en a senda menn fangelsi fyrir a horfa vibjinn? ekki frekar a senda til slfrings? Getur a veri glpur a horfa raunverulegan glp, sem framinn var af blkunnugu flki ru heimshorni fyrir lngu? Glpamaurinn situr bara og horfir eitthva anna flk fremja glp. essir menn eiga vi alvarleg, srlega vibjsleg gern vandaml a stra, en er a glpur? Og hva me lgreglumennina og dmarana, sem horfa viurstyggina gu rannsknarhagsmuna. lka a fangelsa ?








| Sl | Athugasemdir (1)

6.7.2007 | 19:51
Alrisrki sland og Krossferir og hlfmnaferir (upprunalegar tgfur)
g tla a byrja innrei mna bloggheima, me v a birta styttri mynd tvr greinar fr v fyrra, sem Mogginn neyddi mig til a stytta miki til a fara ekki yfir 5000 slaga hmark. Bar greinarnar eru miklu betri frumtgfu.

Alrisrki sland

a var Max Weber, sem benti a fyrstur manna fyrir rmri ld, a rkisvald er s aili, sem hefur einkartt beitingu ofbeldis tilteknu landsvi. etta gildir alls staar, lka hr slandi. Hver s sem ekki vill hla skipunum, lgum og reglugerum valdhafa, verur, neiti hann a hla, beittur lkamlegu ofbeldi, dreginn gegn vilja snum fram fyrir dmara og dmdur. Neiti hann a greia sekt, vera lagar hann hendur, hann dreginn me valdi fangelsi og lokaur ar inni. Allt rkisvald, einnig hi slenska, byggir sjlfum kjarna snum ofbeldisbeitingu. Langoftast dugar htunin ein, en henni verur a framfygja, neiti menn a hla.
etta er sjlfsagur hlutur. Ef ekki vri fyrir hina svartklddu ofbeldismenn rkisvaldsins mundu jfar og moringjar f frjlsar hendur og jflagi leysast upp frumeindir snar rskmmum tma.
etta ttu allir a hafa huga, sem setja lg og reglugerir, ekki sst alingismenn. g rifja etta upp v hr slandi hefur maur veri dreginn af lgreglu fyrir sjlfan Hstartt og dmdur samkvmt lgum sem Alingi hefur sett, fyrir a benda blkalda stareynd. Kannski er hann hinn argasti rasisti. a kom ekki fram eim ummlum, sem hann var dmdur fyrir. Um rasisma hans veit g ekki neitt, g ekki manninn ekki. En ef svo er, af hverju m hann ekki bara vera rasisti? a er vissulega ljtt, en hva kemur a Hstartti vi? g bara spyr.
En hann var ekki dmdur fyrir skoanir snar, sem vri ngu slmt, heldur fyrir a benda hagganlega stareynd, sem ekki hentar valdhfum, en er ljs hverju mlga, innrttu barni lngu fri, nefnilega , a svartur maur er allt, allt ru vsi en hvtur. sporum essa manns mundi g enga sekt greia, heldur fara fangelsi. g mundi telja a srstakan heiur, a vera fyrsti samviskufanginn sgu lveldisins, einkum ljsi ess, a einhverjir eirra, sem stu a essari lagasetningu, kru og dmi, eru Amnesty- flagar.
Boorin rj
Alrisstjrnir eru a v leyti frbrugnar gamalkunnum, hefbundnum einrisstjrnum knga og keisara, herforingja og annarra ptintta, a r byggja vld sn ekki nema a hluta ofbeldishtun, heldur a mestu tr egnanna hugmyndafri valdhafa. Me rum orum, r beita gulrtinni frekar en vendinum. fullkomnu alrisrki arf aldrei a beita egnana ofbeldi. Ekki einu sinni ritskoun. Allt menntakerfi, allir fjlmilar, eru eigu rkisins og ar fr enginn a starfa nema hann tri kenningar valdhafa. Ritskoun er v rf. Allir eru sammla.
Gott dmi er Norur- Krea. Kosningatlur, ar sem valdhafar f 99,99% atkva eru alveg rugglega falsaar. Flki trir raun og sannleika hinn mikla son, elskar hann og dir og trir blindni hugmyndafri hans.
Hvers vegna? J, svari er einfalt. ar er ekkert tjningarfrelsi.
kjlfar nasismans komu upp, einkum Bandarkjunum, nar kenningar, sem oft eru kenndar vi plitska rtthugsun, en einnig mtti nefna flathyggju ea eins- hyggju, ea einfaldlega fug- nasisma, ekki aeins vegna r voru upphaflega settar til hfus nasistum, heldur einnig vegna ess a eim er svaxandi mli beitt me sama htti og alrisrkjum nasista og kommnista, .e. me skipulegri innrtingu og heilavotti egnanna og ritskoun, en egar hn bregst er beitt dms- og lgregluvaldi, eins og n hefur gerst slandi,.
essar nju kenningar m draga saman rj boor:
1.Allir kynttir mannanna eru eins.
2. Konur og karlar eru eins.
3. Samkynhneig og gagnkynhneig eru eins.
Elsta boori, og a, sem liggur til grundvallar hinum er a fyrsta. Nasistar, og gyingar sjlfir, tra v a hvtt flk, sem talar ml af tilteknum tungumlaflokki ea hefur tilteknar trarskoanir s einhverjum lffrilegum, vefjafrilegum skilningi af rum kyntti en arir hvtir menn. eir mynda sr, a trarlegur munur gyinga og kristinna s sambrilegur vi vtkan, elislgan, arfgengan mun t.d. Plverja og Papa ea Dana og dverg- svertingja. arna er blanda saman eplum og appelsnum, hugmyndafri og trarbrgum annars vegar, en erfafri og vefjafri hins vegar.
Munurinn er s, a allir geta htt a vera gyingar og fjlmargir hafa gert a aldanna rs. Menn eru gyingar, af v a eir vilja vera a. Enginn getur htt a vera Indni ea stralu- frumbyggi, tt hann feginn vildi.
a er mla sannast, a sannur Ari er hvaxinn (eins og Gbbels), grannvaxinn (eins og Gring), og ljshrur (eins og Hitler). Kenningar nasista vru beinlnis hlgilegar, ef afleiingarnar hefu ekki ori jafn hrikalegar og raun var .
En fyrst hugmyndir nasista voru endaleysa, v ekki a lsa v yfir einhlia, a allir vru eins, svartir og hvtir, karlar og konur, samkynhneigir og vi hinir? Hugmyndin er g! Og v ekki a beita smu aferum og nasistar og kommnistar, skipulegri innrtingu fr blautu barnsbeini (sem vallt er nefnd menntun ea frsla, sbr. frsla gegn fordmum), ritskoun og lgregluvaldi? Tilgangurinn helgar j meali og tilgangurinn er vissulega gur.
Nasistar og kommnistar tru v lka, a tilgangur sinn vri gur. eir voru a skapa sundrarki, himnarki jru.
a eru ekki mrg r san, a hver s, sem hefi haldi v fram, a svartir vru eins og hvtir, konur eins og karlar og samkynhneig og gagnkynhneig vri eins, hefi beinlnis veri talinn viti snu fjr, og vel hugsanlega hafna geveikrahli. etta hefur breyst. N er svo komi, a hver s, sem efast um essar nju kenningar getur tt von allt a tveggja ra dvl fangelsi, skv. 233. grein almennra hegningarlaga. Hstirttur hefur snt a verki, a hann er til jnustu reiubinn.
Til a framfylgja kenningunni hefur veri stofnu hlfopinber, rarma hugsanalgregla .Aljahsi sr um a enginn efist um a svartir su eins og hvtir, Jafnrttisstofa getur lgstt hvern ann sem efast um a konur su nkvmlega eins og karlar og fullkomnir jafnokar eirra til allra hluta og starfa, og Samtkin 78 geta siga lgreglu hvern ann sem efast um a tveir skllttir, skeggjair karlar tvbreiu rmi geti veri "hjn".
Aljahsi hefur egar fengi einn mann dmdan, og eir vera fleiri, v svartir munu halda fram a vera svartir og hvtir hvtir, konur vera fram konur og hommar vera fram hinsegin. Verldin mun nefnilega halda fram a vera eins og hn er, ekki eins og vi viljum a hn s.
Lgregla og dmarar munu v f ng a starfa um komin r.



Krossferir og hlfmnaferir


S rtta Vesturlandaba , einkum vinstri manna, a taka jafnan mlsta hatursmanna sinna, en svvira sna eigin menningu er ekki n.Eitt dmi er, hvernig menn lengi hafa tmla hina voalegu villimennsku Vesturlanda mildum og tala um yfirburi svokallarar arabskrar menningar. Einkum ykir fnt a na niur tilraun kristinna manna til a endurheimta lnd sn, .e. krossferirnar. a gleymist alveg, a egar gagnskn hinna kristnu hfst um 1100 hfu mslimar veri samfelldri hlfmnafer , heilgu stri (jihad), gegn hinum kristna heimi meira en fjrar aldir.
. a gleymist lka, a nnast ll lndin (nema Persa), sem arabar hernmu sjundu og ttundu ld, voru kristin, og kristnir voru enn fjlmennir mrgum eirra, og sums staar meirihluta vi upphaf gagnsknarinnar, .e. krossferanna.

En hver var essi arabska menning, sem alltaf er veri a tala um? Mnnum virist alveg sjst yfir, a lndin, sem arabar rust , hertku og afkristnuu mynduu suur- og suausturhluta Rmaveldis. Arabar hfu enga menningu a fra v flki sem byggi essi lnd, ekkert anna en lfalda sna, trbk og tunguml. Kraninn m ekki a, en kunntta honum frummlinu er nausynleg mslimum. Arabska breiddist v hratt t, en grska og latna hurfu. En bar Botnalanda og Norur- Afrku voru ekki arabar, tt eir vru ornir mltir arabsku og tru n Kraninn sta Biblunnar. eir voru afkomendur Grikkja, Rmverja, Fnikumanna, Hittta, Assringa og Forn- Egypta og menning eirra var ekki runnin fr arbum, heldur essum vafornu jum.

Afstaa araba til menningar kom vel fram, egar eir hertku Alexandru. Bkasafni mikla st enn, rtt fyrir mis fyrri fll. Amr, foringi arabanna sagi eftirfarandi: Ef a, sem stendur essum bkum stendur ekki Kraninum, er a villutr. Ef a stendur lka Kraninum, urfum vi ekki v a halda! San lt hann brenna safni til kaldra kola. ar tndust endanlega talmrg rit grsk-rmverskra heimspekinga, sklda og sagnaritara.

m vel tala um islamska menningu, en hver var hn?. J, eir afrituu allmiki af eim (vestrnu) ritum, sem ekki hfu brunni Alexandru, en lgu nnast ekki neitt ntt til mlanna. Rmverjar hfu lengi stunda verslun vi Indland og stofna ar kristna sfnui og hfu haft viskipti allt til Kna. etta hlt fram undir njum herrum, en kaupmennirnir tluu ekki lengur grsku og latnu, heldur arabsku. Indlandi kynntust eir nllinu og indverskum tlustfum, sem san eru ranglega nefndir arabskir.

Arabar og mslimar hldu lka vi einum fornum si, sem hinir frumstu Vesturlandabar aflgu hj sr mildum, nefnilega rlahaldi, rlaslu og rlaveium, sem eir stunduu langt fram tuttugustu ld og slendingar kynntust 1627.

egar Mhamme hf heilagt str gegn hinum kristna heimi sjundu ld voru Vesturlnd nnast varnarlaus eftir hrun vesturhluta Rmaveldis. Mannfjldi hefur aldrei veri minni eftir ltlausar styrjaldir jflutningatmans og gfurlega mannskar drepsttir. austri voru bi aust- rmverska rki og hi n- persneska srum eftir langvinnar innbyris styrjaldir. Sjunda ldin er myrkust hinna myrku mialda, svo myrk, a oft er hlaupi yfir hana sgubkum og fari beint til Arabu.

Inn etta valda- tmarm rust herskarar Mhammes og eftirmanna hans. Sigurfr eirra er lrdmsrk enn dag, v hn byggist ekki hernaaryfirburum innrsarmannanna, heldur fmenni og innbyris sundrungu kristinna manna. Deilurnar sku og illskiljanlegu ntmamnnum um heilaga renningu og eli Krists voru enn svo illvgar, a fjlmargir kristnir menn, einkum Srlandi og Egyptalandi tldu hinn ordoxa keisara Konstantnpel beinlnis vera sjlfan Ant- Krist og tku herskrum Mhammes fagnandi, v hann lofai eim, lkt keisaranum, trfrelsi. a gleymdist a taka fram, a etta trfrelsi tknai, a eir uru skattpndur, nnast rttlaus undirmlslur. Sar lt Tyrkjasoldn t.d. kristna menn afhenda sr ung sveinbrn rldm, sem alin voru upp islam, en san voru essir janitsarar notair til a berja kristnum frndum snum.

Spni hfu Vestgotar rkt sem ltil, loku og hersk yfirsttt san fimmtu ld. eir hfu framan af tala anna ml og veri annarar trar en landsmenn, svipa og Mrar sar, en hfu lti af Arusar- kristni fyrir nokkru og tluu tungu landsmanna. eir lgu sfelldum innbyris illdeilum, einkum um rkiserfir og lauk svo, a hpur aalsmanna keypti mslimskan berbahfingja nokkurn, Tarik, og her hans til lis vi sig deilu vi Vestgotakonung.

Kngur fll fyrstu orrustunni, og essi mslimski mlalii s, a landi var gott, en fyrirstaa ltil og tk v vldin sjlfur.

Herfr mslima var gfurlegt fall hinum kristna heimi. Siglingar Mijararhafi minnkuu mjg og t.d. lagist papprsnotkun af Evrpu um skei, v pappr Rmaveldis hafi allur komi fr Egyptalandi. rs og innrs mslma var loks stvu Suur- Frakklandi, en a var ekki fyrr enn 1095, sem kristnir menn blsu til gagnsknar.


vallt er, og me rttu, tala um ofstki hinna kristnu, sem var gfurlegt. En uppblsi tal um yfirburi arabskrar menningar undir formerkjum fjlmenningar og plitskrar rtthugsunar, verur hvimleiara me hverju ri sem lur.

abrsanotkun Eldlendinga


essi grein birtist fyrst Mogganum gst 1999, en hn hefur engu tapa gildi snu. vert mti. sngati hvarf nokkrum rum eftir birtingu greinarinnar, en kom svo aftur, og a er ori alveg ljst, a hr er um nttrufyrirbri a ra, h brlti mannanna. Barnalegar yfirlsingar um a eitthver aljasttmli um sskpa og abrsa hafi tt tt minnkun sngatisns er ekki anna en hjktlegt yfirklr. Menn munu kannski veita v athygli a g tk nokkrar lnur og setningar r essari grein egar g skrifa njustu grein mna um essi ml, jmlagreinina "A flta sldinni" V.E.

HEIMSENDAFR gengur n yfir lndin og nja rsundi vafalaust tt v. etta er ekki fyrsta sinn, v sari hluta tundu aldar breiddist s hugmynd sem eldur sinu um hinn kristna heim, a dmsdags vri a vnta ri 1000. Mundu kristnir einir bjargast, en heinir brenna vti. Hfst n eitt mesta kristinbostak sgunnar, og kristnaist Mi- og Austur-Evrpa fum rum samt Gararki, svo og Danmrk, Noregur, Grnland og sland.
Heimsendirinn, sem lofa hafi veri ri 1000, lt sr standa, og hefur kirkjan san ekkert vilja ra fri. Hn hlt fast hina gfurlegu landvinninga sna. Heimsendafrsins mikla er t.d. hvergi geti eirri ritskouu slendingabk sem varveist hefur. Raunar hefur lengi veri prvatskoun mn, a a hafi veri heinir menn, sem bentu umhverfi og sgu: "Hverju reiddist Gu..." (ekki goin) egar eldgos hfst ar sem ingheimur, ea a.m.k. hinn kristni hluti hans, bei ofvni eftir heimsendi, skjlfandi beinunum, ingvllum ri 1000. Eldgosi var tlka sem upphaf heimsendisins. slendingabk er eina fornriti, sem vita er um me vissu, a kirkjan ritskoai og beinlnis breytti og mr finnst afar lklegt, a hin fleygu or Ara um a "hafa a, sem sannara reynist" vsi til ritskoara hans.
Heimsendafri (eskatlga lrra manna mli) var eitt hfuvifangsefni mialdagufringa. Tldu hinir lrustu menn mialda einsnt, a syndugt lferni mannanna, grgi og illska mundi fljtlega kalla yfir eld og brennistein, pestir og kli uns mannkyni tortmdist me llu fyrir sakir vonsku sinnar, synda og almennrar flmennsku. Eskatlgum tkst aldrei a dagsetja heimsendi almennilega, hann drst von t viti og er ekki kominn enn. Minnir etta afar miki mlflutning eirra, sem grnastir eru og vitlausastir "umrunni" n til dags.
Fri, sem nna stejar a er a sgn essa flks tvennu lagi. fyrsta lagi valdi syndugt lferni mannanna, grgi eirra og illska alveg voalegri mengun, sem hafi gert gat snlagi, ekki norurhveli ar sem flestallt flki br, heldur byggum hinum megin hnettinum. eir, sem ekki brenni lifandi sleppi ekki, heldur drukkni. a s nefnilega a hlna verinu af vldum tttnefnds syndugs lfernis mannflksins. Muni v sinn brna, en hann er nnast allur fyrrnefndum byggum hinum megin hnettinum. Hafi muni san fla yfir lndin.
Tlvufringar, framleiendur og seljendur hafa svo komi sr upp rija frinu, en um matarholu eirra verur ekki fjalla hr, enda fellur "2000-vandinn" fremur undir markasfri en eiginlega heimsendafri.

tfjlubltt ljs myndar snlagi
Byrjum snvandanum: g jta fslega, a g man nsta ftt r eirri takmrkuu efna- og elisfri sem kennd var mladeild MR sjunda ratugnum. man g nokkur mikilvg atrii um sn, sem g veit ekki betur en su enn almennt viurkennd og standi hggu. Hefur vaki svaxandi undrun mna undanfarin r, a enginn skuli hafa au bent, svo alkunn sem au eru.
fyrsta lagi: sn er ekki fgt lofttegund, sem aldrei kemur aftur egar hn eyist, heldur einfaldlega hreint srefni annarri mynd. Sameind sns hefur rjr frumeindir sta tveggja venjulegu srefni og hefur a v allt ara eiginleika, er m.a. eitra. ru lagi: Stug nmyndun sns r srefni sr sta nttrunni, t.d. vi eldingar, og allir ekkja snlykt, sem gs upp egar skammhlaup verur rafmagnstkjum. a myndast einnig m.a. blvlum og tfjlublum lmpum.
rija lagi, og a sem mestu mli skiptir: snlagi verndar ekki einungis jrina gegn tfjlublum geislum slar, heldur er beinlnis mynda af eim.
etta m sj einkar vel vi bi heimskautin, en ar er snlagi ykkast haustin, egar tfjlublir geislar slar hafa skini unnt srefni efstu lgum gufuhvolfsins mnuum saman og breytt v sn. Jafnskjtt og heimskautanttin skellur fer sni aftur a breytast srefni og lagi a ynnast, enda er sn miklu stugra en venjulegt srefni. taka vi svonend kolflorsambnd (CFC), sem eya sni og ekki koma nema af afar litlu leyti r sskpum og abrsum, heldur hafa streymt r irum jarar rlitlu magni fr v hn var glandi eldhnttur og hafa alla t veri til staar sem snefilefni gufuhvolfinu. Verur snlagi v ynnst vorin, en jafnskjtt og slin, og ar me tfjlubltt ljs, fer aftur a skna ykknar a n ar til a nr hmarksykkt nsta haust. Fjarri heimskautunum, ar sem tfjlubltt ljs slar skn srefni gufuhvolfinu alla daga rsins er snlagi stugt allan rsins hring, og engin marktk breyting ykkt ess hefur ar nokkurn tma mlst.

Hvar er sngati norurhveli?
Samkvmt kenningum grningja veldur loftmengun sngatinu suurhveli.
etta er skrti. Vegna snnings jarar og miflttaafls skiptast veurkerfi norur- og suurhvels a mestu tvennt vi mibaug (Coriolis- kraftar). S mengun, sem verur til inrkjunum norurhveli kemst ekki nema a afar litlu leyti suur hitabelti, hva langt suur fyrir a. Og hvers vegna er ekkert sngat norurhveli, ar sem yfir 90% mengunarinnar vera til?
Samkvmt nlegum tlum S.. fara um 6,4% inaarmengunar heimsins fram hitabelti og suurhveli. Lndin, sem nefnd eru, eru flestll hitabeltinu a meira ea minna leyti. Strborgir tempraa beltinu syra m telja fingrum sr, og r eru allar nsta ngrenni hitabeltis, lka langt fr suurskauti og Flrida er fr norurskauti. ar fyrir sunnan er mengun nnast engin, trlega langt innan vi 0,001% af heildinni. Tempraa belti syra er a mestu aki vttumesta, ffarnasta, og jafnframt mengaasta thafi jararkringlunni, og sunnan til ba miklu fleiri saukindur en menn. smu breiddargrum norurhvels, sem er jafn strt, er hins vegar m.a. a finna Bandarkin, Evrpu, Rssland, Kna og Japan. ar vera 93.6% heildarmengunarinnar til, samkvmt fyrrnefndum tlum, a hluta til inni sjlfu norurheimskautssvinu. En hvar er sngati?
Umfer flugvla hloftunum er talin einkar skaleg snlaginu. Suurskautslandinu hafa asetur feinir vsindamenn, miklu frri en bar vi Grettisgtu Reykjavk. Feinar lgfleygar flutningavlar fra eim vistir nokkrum sinnum ri. Um ara mengun er ekki a ra.
Um hloftin yfir norurheimskautssvinu, sem er jafn strt, fara hins vegar risastrar faregaotur meira en hundra sund sinnum ri hverju. ar ba milljnir manna og strar, mengandi borgir bor vi Murmansk eru langt inni sjlfu heimskautasvinu. Og g spyr aftur: Hvar er sngati norurhveli?

Kuldi meginstan
g s gta skringu sngatinu ltilli grein erlendu blai fyrir nokkrum rum og var hn hf eftir hpi vsindamanna vi bandarskan hskla, sem veri hfu vi rannsknir Suurskautslandinu. essi skring samrmist ekki eirri "plitskri rtthugsun" sem n er tsku a fylgja, v mengunarkenningunni er alfari hafna, enda segja eir enga slka mengun hafa fundist. Var greinin v hf ltt berandi sta innsu, en meginatriin voru eftirfarandi:

Gufuhvolfi s dlti grynnra yfir Suurskautslandinu, enda heimskauti sjlft um riggja klmetra h, en miklu meira mli skipti frosti, sem ar rkir, sem getur ori allt a 100 stig. essi fimbulkuldi hgi llum efnabreytingum, ar meal ummyndun srefnis sn sumrin. Hitastig hafi fari lkkandi ar syra undanfarin r og s a, samt slblettum lklegasta skringin tmabundinni stkkun sngatsins. telja eir lklegt a sngat hafi veri til staar alla nverandi sld, ea um 3 milljnir ra, stkka kuldaskeium, en minnka hlvirisskeium eins og v sem n rkir. norurhveli s miklu hlrra og v ekkert sngat.
Skringu v, hvers vegna ekkert sngat fannst aljlega jarvsindarinu 1958 segja eir lklega vera, a mlingaaferir hafi veri frumstari en n, enda hafi enginn veri a leita srstaklega a essu fyrirbri, sem var enn ekkt.
a er athyglisvert, hve fir alvru vsindamenn hafa vilja koma nlgt "umrunni" um sngati og a sama gildir einnig og ekki sur um hina "umruna", .e. um "grurhsahrifin" en um hana mun g fjalla sar. eir, sem anna bor tj sig eru gjarnan me prf einhverri allt annarri frigrein. Yfirlsingar drafrings ea grasafrings um veurfrileg efni eru lka marktkar og t.d. yfirlsingar tannlknis um verkfri ea jarfrings um stjrnufri.
v er a, a essi "umra" hefur a mestllu leyti veri hndum erlendra blaamanna, sem augljslega skortir lgmarks undirstumenntun, ekki aeins nttruvsindum, heldur barnasklalandafri, vita t.d. ekki, hve sraltil bygg er suurhveli jarar og halda einfeldni sinni a fyrst norurhveli s menga hljti suurhveli a vera eins. Stjrnmlamenn, sem eru lka grnir landafri sem ru, taka san kvaranir t fr skrifum sifrttablaamanna, enda lklegt til vinslda. a strir nefnilega gegn rkjandi "plitskri rtthugsun" a malda minn gegn "umhverfisverndarsinnum", er lka visjrvert og a hallmla konum, hommum, svertingjum, dvergum, feitu flki ea rum, sem eiga undir hgg a skja lfsbarttunni.

Sem dmi um endaleysuna m taka kenningu a sngati s af vldum abrsa. Systir jararba eru Eldlendingar. Samkvmt kenningum "umhverfisverndarsinna" hltur abrsanotkun essa ftka flks a vera ein meginstan fyrir sngatinu, v a frtldum fyrrnefndum vsindamnnum Suurskautslandinu, sem nota rugglega mjg lti hrlakk, er ekki um ara abrsa a ra suurhveli jarar nr heimskautinu. Mikil er v synd Eldlendinga, sem eru lka margir og bar Breiholtshverfi Reykjavk og lka langt fr suurskauti og Lundnabar eru fr norurskauti.
Ea eiga kannski saukindur Patagnumanna skina?
A lokum: Vandamli er ekki skortur sni, heldur offramleisla ess. a myndast sem fyrr sagi blvlum og er ein meginuppistaan strborgarmengun ntmans. Hefur sneitrun ori ar sundum a bana undanfarin r.
sngati hefur engan drepi.
Og g spyr allra sasta sinn: Ef mengun er orskin, hvar er sngati norurhveli?


Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband