Nęr allt koldķoxķš er nįttśrlegt og hefur veriš ķ įrmilljarša



Mér finnst tilvališ ķ ljósi „umręšunnar“ aš setja hér inn smį tilskrif um koldķoxķš, lofttegund lķfsins, hina raunverulegu undirstöšu alls lķfs į jöršinni. Of fįir viršast vita, aš žaš er koldķoxķš, ekki sśrefni (sem er ekki naušsynlegt lķfi) sem er hin raunverulega undirstaša alls lķfs į jöršinni.
Og „loftslagsvandinn” er enginn vandi. Žvert į móti. Afturhvarf til hins hlżja, raka loftslags sem rķkti į fyrri hluta nśverandi hlżskeišs vęri öllum til hagsbóta, en um žaš fjalla ég m.a. ķ greininni „Gróšurhśsaįhrif vęru góš, eša aš flżta ķsöldinni“, annars stašar į žessari sķšu.
Koldķoxķš er, įsamt vatni, undirstaša alls lķfs į jöršinni. Žegar jöršin var ung, fyrir um fjórum milljöršum įra, įšur en lķfs varš vart, viršist žaš hafa veriš yfir 20% gufuhvolfsins. Žaš hefur streymt śr išrum jaršar ę sķšan og ef lķfsins nyti ekki viš vęri žaš nś örugglega meginuppistaša gufuhvolfsins eins og į systurplįnetu jaršar, Venusi. En į Venusi er ekki fljótandi vatn, svo lķf getur ekki žrifist.
Hér hefur koldķoxķšiš, įsamt vatni og meš žvķ aš tengjast żmsum frumefnum myndaš žęr gķfurlega flóknu kešjur kolvetnissambanda sem eru lķfiš sjįlft. Žaš er frįleitt og beinlķnis fįrįnlegt aš tala um žessa undirstöšulofttegund ķ gufuhvolfinu frį upphafi og byggingarefni sjįlfs lķfsins sem „mengun”, eins og gróšurhśsamenn gera ķ ofstęki sķnu og fįfręši.
Réttara vęri aš tala um óbundiš sśrefni og hiš žrķgilda afbrigši žess, ósón, sem „mengun”, žvķ óbundiš sśrefni er ekki upprunalegt ķ gufuhvolfinu og ekki naušsynlegt lķfi, heldur śrgangsefni frį jurtalķfinu sem dżrin, sumar bakterķur, allir sveppir (og mašurinn) nżta sér. Žessi „saur jurtanna” myndar nś 20,9% gufuhvolfsins en koldķoxķšiš, sjįlf undirstaša lķfsins, var komiš nokkurn veginn ķ jafnvęgi, ž.e. nišur undir ca. eitt kķló ķ hverju tonni gufuhvolfsins į fyrstu įrmilljöršum lķfsins, löngu fyrir daga risaešlanna. Žaš er nś um 0.038% eša ca 400 grömm ķ tonni andrśmslofts.

Žaš er rśmlega fimmtķu sinnum meira ķ höfunum, (sem eru basķsk og geta žvķ ekki sśrnaš)

 Af žessum 400 grömmum ķ tonni andrśmslofts eru kannski 10 grömm manngerš, en vel hugsanlega miklu minna.Raunar męlist koldķoxķš mjög mismikiš eftir landsvęšum og įrstķšum og tķmum sólarhrings, eykst į nóttinni, minnkar į daginn.
Koldķoxķš kemur aš sjįlfsögšu aš hluta frį andardrętti manna, dżra, fugla, fiska (nešansjįar). skordżra (gķfulegt magn, sem alltaf gleymist) og ekki sķst kemur žaš frį sveppagróšri og aeróbķskum (ildiskęrum) bakterķum. Allt sem deyr ofansjįvar og nešan breytist aš miklu leyti ķ koldķoxķš fyrir tilverknaš žessarra örvera. Menn ęttu aš hafa ķ huga aš örverur eru um helmingur lķfmassa jaršarog žetta magn er gķfurlegt (sbr. t.d. framręsla mżra).


Žį er ótališ allt žaš, sem streymir af žessari ósżnilegu, lyktarlausu lofttegund upp śr jöršinni allan sólarhringinn alla daga śr öllßum lįg- og hįhitasvęšum jaršar ofansjįvar og nešan auk žess sem eldfjöllin leggja öšru hvoru til. Jafnvel ķ żmsum jaršfręšilega „köldum" löndum eru vķša ölkeldur, sem koldķoxķš streymir upp um.
Žetta er óskaplegt magn, en eldvirkir nešansjįvarhryggir nį um 50 žśs. kķlómetra ķ mörgum hlykkjum umhveris jöršina og į žeim eru hunduš žśsunda eša milljónir loftventla og eldgķga.
Allar jurtir, ofansjįvar og nešan eru aš miklu leyti śr kolefni, oft 30-50% og bókstaflega allt žetta kolefni kemur śr koldķoxķši. Menn og dżr eru lķka aš miklu leyti śr kolrfni, sem upphaflega hefur komiš śr koldķoxķši gufuhvolfsins.
Jurtirnar žurfa gķfurlegt magn koldķoxķšs į hverjum degi til aš vaxa og dafna, mynda nżjar frumur og vefi og nżtt sśrefni, en allt sśrefni gufuhvolfsins hefur įšur veriš koldķoxķš (annar helmingur mólekślsins).Žessi hringrįs tekur ašeins innan viš tķu įr.
Raunar byggir C 14 aldursgreining fornleifafręšinga į žeirri stašreynd, aš žetta er hringrįs sem sķfellt endurnżjast, koldķoxķš eyšist og nżtt tekur viš į um tķu įra fresti og žannig hefur žetta veriš ķ milljarša įra, sķšan jöršin var ung.

Ķ samanburši viš žessa risavöxnu hringrįs sem nęr til allra jurta og žörunga ķ öllum löndum og höfum veršur brölt mannanna heldur lķtilfjörlegt og beinlķnis hjįkįtlegt.

Į žessari mynd mį sjį, aš koldķoxķš, žessi 0,038% gufuhvolfsins, er tališ valda ķ mesta lagi 3,6% gróšurhusaįhrifa.Hluti mannkynsins ķ žessum 3,6% er reyndar svo lķtill aš hann męlist varla, en um žaš stendur öll deilan.

Hugsiš um žaš!

Gróšurhśsaįhrif koma aš langmestu leyti frį vatnsgufu (myndina mį stękka meš žvķ aš smella į hana).

koldi_769_oxi_769.jpg


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 identicon

Žakka žér fyrir góšan pistil. Ętli žaš geti veriš aš ljóstillķfun hafi veriš tekin śt śr nįmsskrįm ķ skólum heimsins?

Siguršur Bjarklind (IP-tala skrįš) 27.11.2018 kl. 08:51

2 Smįmynd: Eyjólfur G Svavarsson

Mjög athyhlisvert. Takk fyrir.

Eyjólfur G Svavarsson, 27.11.2018 kl. 12:44

3 Smįmynd: Richard Žorlįkur Ślfarsson

Frįbęr pistill.

Ég skil engan vegin hvernig fólk getur trśaš žvķ aš mannkyniš geti rįšiš vešurfari jaršar.

Allar vķsindarannsóknir langt aftur ķ tķmann sķna aš mašurinn hefur ekkert meš vešurfariš aš gera.

Svo ętti žaš aš vera augljóst öllum aš magn CO2 ķ andrśmsloftinu fylgir hitastiginu og ekki öfugt.

Richard Žorlįkur Ślfarsson, 27.11.2018 kl. 13:25

4 Smįmynd: Vilhjįlmur Eyžórsson

 Žetta er hįrrétt hjį Richard. Rannsoknir į borkjörnum frį Gręnlandi og Sušurskautslandinu sżna, aš ķ fyrri hitasveiflum hlżnar alltaf fyrst, koldķoxķš byrjar aš aukast sķšar.

Auk žess er žaš vissulega frįleitt, beinlķnis fįrįnlegt aš ķmynda sér aš mannkyniš geti stjórnaš vešrinu į jöršinni.

Vilhjįlmur Eyžórsson, 27.11.2018 kl. 21:40

5 Smįmynd: Helga Kristjįnsdóttir

Heppin aš fį žessa grein eftir aš ną aftur netinu meš hjįlp sķmans. Fįvķs ég aš karpa um žetta ķ vikunni,en mundi nišurstöšur borkjarna ķ Gręnlandi. Nś get ég syżnt greinina, takk kęrlega fyrir.

Helga Kristjįnsdóttir, 28.11.2018 kl. 17:46

6 identicon

Er jöršin gengur sķnar įrstķšir inn ķ eldsumbrot byrjar kvikan aš sprengja sig upp aš yfirboršinu og getur žaš tekiš meira en öld. Žar hitnar jaršskorpan sem hękkar hitastig į jöršinni og höfum viš myndaš okkur margar kenningar um žaš og żmislegt fleira. Ein kenningin er sś aš 2/3 hlutar hafmassans sé undir hafsbotni, en žaš mį segja aš eiginlega vitum viš ekkert. 
En aukinn śtblįstur okkar eykur CO2 mun hrašar ķ andrśmsloftinu en žęr athuganir į Gręnlandi og Sušurskauti sżna. Žaš er stašreynd, ekki kenning.

pallipilot (IP-tala skrįš) 28.11.2018 kl. 17:47

7 identicon

Frįbęr grein. Algjörlega sammįla. Hvenęr skyldu stjórnmįlamenn og hinir svoköllušu "vķsindamenn" segja okkur sannleikann og

gefa svigrśm fyrir ašra skošun en "hlżnun jaršar af mannavöldum", nei sorry, engin hlżnun svo höfum žaš frekar "loftslagsbreytingar af mannavöldum"?

Allt žetta kjaftęši um aš CO2 sé skašvaldur hefur oršiš žess valdandi aš a.m.k. ég er hęttur aš bera viršingu fyrir vķsindunum og žessari tegund af "vķsindamönnum".

Hvaš er ķslenskur almenningur bśinn aš bera ķ žyngri skattbyrgši og gjaldtökum śt af žessari vitleysu, og hvaš žį allur heimurinn?

Eru allir okkar stjórnmįlamenn illa upplżstar strengjbrśšur?  Margir vķsindamenn halda žvķ fram aš jöršin sé ķ CO2 svelti. Jöršin hefur aldrei dafnaš eins vel og žegar hitastigiš

hefur veriš mun hlżrra en nśna og CO2 magniš mun meira. Hvernig vęri aš stofna samtök til aš berjast gegn žessum öflum sem ljśga og falsa til aš nį fram sķnum ranga mįlstaš?

Loftslagsbreytinar eru stašreynd, hafa alltaf veriš og munu alltaf verša hvaš svo sem mannskepnan tekur sér fyrir hendur. Algjörlega nįttśrulegt fyrirbrigši sem viš mennirnir

höfum ekkert um aš segja eša getum breytt.  Žaš sem stjórnar žessum breytingum er af žeirri stęršargrįšu aš ekkert ķ mannlegu valdi getur breytt žvķ, ž.e. t.d. gangur himintunglanna og virkni sólarinnar. 

Žetta er hęgt aš sanna meš vķsindarökum, žį meina ég sönnum og heišarlegum vķsindum.

Oskar Steingrimsson (IP-tala skrįš) 28.11.2018 kl. 23:32

8 Smįmynd: Halldór Jónsson

Frįbęr samantekt

Halldór Jónsson, 30.11.2018 kl. 03:51

9 identicon

Žegar kerfi er ķ jafnvęgi žį myndast jafn mikid og eyšist. Ef žś bętir viš efni inn ķ hringrasina žį getur hringrįsin aukist, stašiš ķ staš eša dvķnaš eftir žvķ hvaša efni og hvaša magn af žvķ er um aš ręša. Oft žarf ekki nema hlutfallslega örlķtiš magn af višbęttu efninu til aš raska hringrįsinni. 

Semsagt, žaš aš śtlosun af mannavöldum sé hlutfallslega of lķtiš mišaš viš heildar losun ķ hringrįs nįttśrunar til aš hafa teljandi įhryf er ekki satt. Og 3,2% er feiki nóg til aš raska jafnvęginu. 

Mér finnst ahugavert ķ žessu samhengi aš benda į aš flugumferšin sem ekki varš af vegna Eyjafjallajökuls gossins hefši slept meiru CO2 śt ķ andrśmsloftiš en gosiš gerši.  

Brandur Karlsson (IP-tala skrįš) 30.11.2018 kl. 14:05

10 Smįmynd: Óskar

Žetta er eitthvert mesta bull sem ég hef į ęvi minni lesiš. Bara žessi setning er alveg ęvintżralega vitlaus: "Žaš er rśmlega fimmtķu sinnum meira ķ höfunum, (sem eru basķsk og geta žvķ ekki sśrnaš)"  Jį einmitt, höfin geta ekki sśrnaš!!

Óskar, 17.12.2018 kl. 11:59

11 Smįmynd: Vilhjįlmur Eyžórsson

 Fįfręši žķn er yfirgripsmikil, Óskar minn sęll. Sżrustig hafanna er um 8,2 aš jafnaši og śtilokaš aš žau fari nišur fyrir 7, ž.e. aš žau sśrni.

Um magn koldķoxķšs ķ höfunum er einfaldast aš vitna ķ ķslensku Wikipedķu: "Žar sem spurningin beinist ekki eingöngu aš lofthjśpnum er rétt aš nefna aš mjög mikiš koltvķoxķš er į uppleystu formi ķ höfunum eša um 40000 GtC sem er meira en fimmtķufalt į viš andrśmsloftiš".

Vilhjįlmur Eyžórsson, 17.12.2018 kl. 17:09

Bęta viš athugasemd

Hver er summan af sjö og nķu?
Nota HTML-ham

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband